26 Andrzej Szostek MIC*1 WRAŻLIWOŚĆ NA SPRAWY PUBLICZNE Ojcu Papczyńskiemu przyszło żyć w drugiej połowie XVII w., a więc w okresie, kiedy Rzecząpospolitą zaczęły targać poważne kryzysy, które – jak wiemy – doprowadziły 100 lat później do katastrofy rozbiorów. Ten kontekst trzeba uwzględnić, by lepiej zrozumieć słowa i czyny naszego Zakonodawcy. W pierwszej części mego wystąpienia chciałbym pokrótce naszkicować tę sytuację, by następnie zwrócić uwagę na trzy, jak sądzę, najbardziej znamienne odpowiedzi, jakie na to społeczne wyzwanie dał o. Stanisław. Na koniec spróbuję też pokrótce zastanowić się nad tym, co z owego dziedzictwa o. Papczyńskiego wynika dla marianów (zwłaszcza w Polsce) dziś. Sytuacja polityczno-gospodarcza Rzeczypospolitej w II połowie XVII w. Był to czas, kiedy granice Rzeczypospolitej Obojga Narodów rozciągały się od Smoleńska na wschodzie po Poznań na zachodzie; od Kurlandii na północy po Bracław na południu. Teren państwa polskiego zaczął się już kurczyć: Szwecja odebrała nam w trzeciej dekadzie XVII w. Infl anty, po 1654 r. straciliśmy na rzecz Rosji Smoleńsk i Dzikie Pola, tereny południowo-wschodnie przejęła Turcja, a Korona zrzekła się zwierzchnictwa nad Prusami Książęcymi. Były to wyraźne oznaki, że Polska traciła pozycję mocarstwa europejskiego na rzecz sąsiadów, głównie potężniejącej na Wschodzie Rosji. Pożogi wojenne spowodowały głęboki kryzys demografi czny i gospodarczy. Jak pisze W. Czapliński, „zniszczenia wojenne, zwłaszcza spowodowane wojną szwedzką, przybrały w Polsce rozmiary nie spotykane dotąd. (...) W zamożnej prowincji polskiej, jaką były Prusy Królewskie, 33% wsi uległo kompletnemu zniszczeniu, a drugie 33% zostało zrujnowanych mniej więcej w połowie. Na żyznym Podolu i na Rusi Czerwonej około 55% gospodarstw chłopskich uległo unicestwieniu. (...) W samej Wielkopolsce wojny szwedzko-brandenburskie doprowadziły do zniszczenia lub opuszczenia * Ks. prof. dr hab. Andrzej Szostek MIC, kierownik Katedry Etyki KUL, Lublin.
RkJQdWJsaXNoZXIy MjI2Mw==