Voldemarasem na czele, złoz˙ony z narodowców, chrzes´cijan´skich demokratów i członków Partii Rolników. Sejm, bez udziału lewicy, 19 grudnia przyja˛ł dymisje˛ Griniusa i powołał na stanowisko prezydenta Antanasa Smetone˛. Zarówno prezydent, jak i premier Voldemaras, który takz˙e został ministrem spraw zagranicznych, nalez˙eli do partii narodowców. Zamach odbył sie˛ bez rozlewu krwi. Był to faktyczny koniec epoki parlamentarnej w Republice Litewskiej100. Jedna˛ z przyczyn przeprowadzenia zamachu bez wa˛tpienia była polityka lewicowego rza˛du, zmierzaja˛ca do eliminowania z z˙ycia publicznego religii w społeczen´stwie w ogromnej wie˛kszos´ci katolickim. Biskupi litewscy 8 paz´dziernika prosili prezydenta Griniusa o zaprzestanie walki z Kos´ciołem, która – jak przewidywali – przyniesie wielka˛ szkode˛ Kos´ciołowi, narodowi i pan´stwu. Ich głos nie został wysłuchany. Musieli sie˛ bronic´, składaja˛c odpowiedzialnos´c´ za skutki na rza˛d101. Abp Matulewicz nie miał powodów, by z˙ałowac´ obalonego rza˛du, ale tez˙ przewidywał pojawienia sie˛ wielu trudnos´ci w relacjach z nowymi władzami. O narodowcach, którzy wkrótce zagarna˛ cała˛ władze˛, wyraził sie˛: „Ci ludzie, jak to bywa, naród i pan´stwo uwaz˙aja˛ za miare˛ i najwyz˙szy cel wszystkich rzeczy i chca˛ pan´stwu wszystko podporza˛dkowac´. Mówi sie˛, z˙e niektórzy z nich nalez˙a˛ do masonerii. Z cała˛ pewnos´cia˛ nie be˛da˛ szkodzic´ Kos´ciołowi, ale z ustanowieniem dobrych stosunków pomie˛dzy Kos´ciołem i pan´stwem, a takz˙e przy załatwianiu spraw kos´cielnych, przewiduje sie˛, z˙e be˛da˛ trudni”102. Abp Matulewicz juz˙ 20 grudnia złoz˙ył wizyte˛ prezydentowi Smetonie. Prezydent wyraził pragnienie ułoz˙enia dobrych relacji z Kos´ciołem. Naste˛pnego dnia nawia˛zał kontakt z ministrami. Starał sie˛ nakłonic´ władze do przywrócenia stosunków ze Stolica˛ Apostolska˛ i zawarcia konkordatu103. 28 grudnia spotkał sie˛ na dłuz˙szej rozmowie z prezydentem Smetona˛. Prezydent zgodził sie˛, aby abp Matulewicz podja˛ł sie˛ obowia˛zków przygotowania projektu konkordatu, a nawet go o to prosił, zastrzegaja˛c, 490 100 P. Łossowski, Kraje..., dz. cyt., s. 113-114. 101 AGM, Acta GM, Acta Visitatoris, nr 149, memoriał do prezydenta Griniusa, 8 X 1926. 102 Litterae, s. 395-396, list do Gasparriego, 21 X 1926. 103 Litterae, s. 396.
RkJQdWJsaXNoZXIy MjI2Mw==