tego wymagaja˛ ich własne kanony i statuty.” Przytoczono wypowiedz´ poprzedniego premiera L. Bistrasa, w której stwierdzał, iz˙ odczuwa satysfakcje˛, z˙e na Litwie utworzono prowincje˛ kos´cielna˛, i przedstawiono kroki poprzedniej administracji, zmierzaja˛ce do wznowienia stosunków ze Stolica˛ Apostolska˛. Wyraz˙aja˛c z˙al, podano dowody zamroz˙enia tego procesu przez obecne władze lewicowe oraz nieuznawania samej prowincji i nowo mianowanych pasterzy. W zakon´czeniu biskupi napisali: „Tych posunie˛c´ rza˛du nie moz˙na uwaz˙ac´ za nic innego jak za pocza˛tek walki. My nie chcemy tej walki i przewidujemy wielka˛ szkode˛ i niebezpieczen´stwo, które moz˙e z niej wynikna˛c´ nie tylko dla Kos´cioła, ale takz˙e dla naszego narodu i naszego młodego pan´stwa. Lecz my sami nie mamy moz˙liwos´ci jej powstrzymania. Składaja˛c na Rza˛d, który pod Waszym kierownictwem powstał i działa, cała˛ odpowiedzialnos´c´ za rozpocze˛ta˛ walke˛ przeciw Kos´ciołowi i wszelkie jej szkodliwe skutki, zwracamy na to, Panie Prezydencie, Wasza˛ uwage˛”86. Tekst memoriału po pewnym czasie został podany do publicznej wiadomos´ci87. Jego streszczenie Wizytator powtórzył w osobistym lis´cie do prezydenta Griniusa88. Kardynał Gasparri, który na biez˙a˛co był informowany o zaistniałej sytuacji i podejmowanych krokach, przesłał prałatawi Faiduttiemu telegram naste˛puja˛cej tres´ci: „Prosze˛ powiadomic´ abp. Matulewicza, z˙e Ojciec S´wie˛ty cieszy sie˛ z tego, czego dokonał: zache˛ca go do odwagi i gorliwos´ci, ufaja˛c w pomoc Pana do zaz˙egnania groz˙a˛cego niebezpieczen´stwa”89. Sprawa poruszona w memoriale i nagłos´niona przez prase˛ 15 paz´dziernika trafiła forum Sejmu, gdzie na wniosek opozycji musiał zabrac´ głos premier Sleževicˇius90. Dalszy cia˛g dyskusji toczył sie˛ w prasie. Odz˙yły dawne oskarz˙enia Watykanu o polityke˛ propolska˛. Do tego teraz doszedł nowy zarzut: obraza suwerennos´ci Litwy przez jednostronne ustanowienie prowincji kos´cielnej i mianowanie biskupów91. 488 86 AGM, Acta GM, Acta Visitatoris, nr 149, 8 X 1926, tłumaczenie włoskie. 87 „Tiesos Kelias” 1926, nr 11, s. 264-266, za: Visitator, s. 208. 88 LL, s. 287-288, 8 X 1926. 89 AGM, Acta GM, Acta Visitatoris, nr 140, 1 XI 1926. 90 Zbiory własne. 91 Tamz˙e.
RkJQdWJsaXNoZXIy MjI2Mw==