Rza˛d na wielka˛ skale˛ rozwijał Towarzystwo Kultura, które obserwator z˙ycia publicznego w Litwie prałat Luigi Faidutti jednoznacznie okres´lił jako ateistyczne. Około połowy wrzes´nia odbył sie˛ kongres Towarzystwa z udziałem najwyz˙szych władz rza˛dowych. Przedłoz˙ono na nim wniosek zamknie˛cia wydziału filozoficzno-teologicznego na Uniwersytecie Kowien´skim i wydalenia jezuitów z Litwy79. W dniach 22- -24 sierpnia odbył sie˛ II Litewski Kongres Kultury, w którym wzia˛ł udział premier Sleževicˇius i ministrowie. Ws´ród róz˙norodnej problematyki znalazł sie˛ postulat oddzielenia Kos´cioła od pan´stwa oraz wprowadzenia szkoły s´wieckiej80. Wizytator widział projekty ustaw oddzielaja˛cych Kos´ciół od pan´stwa i wprowadzaja˛cych małz˙en´stwa cywilne81. Abp Matulewicz nie nalez˙ał do ludzi, którzy sie˛ załamuja˛ pod naporem trudnos´ci. Juz˙ 16 wrzes´nia, a wie˛c zaledwie dwa dni po powrocie, złoz˙ył wizyte˛ prezydentowi Griniusowi, 21 wrzes´nia – premierowi Mykolasowi Sleževicˇiusowi, który jednoczes´nie był ministrem spraw zagranicznych i sprawiedliwos´ci, a 4 paz´dziernika – dyrektorowi jego kancelarii. Ze wszystkimi prowadził długie rozmowy. Chciał poznac´ intencje rza˛du i jego zarzuty pod adresem prowincji i nowych biskupów. Wyraził powtarzana˛ z ust do ust opinie˛, z˙e ten rza˛d długo sie˛ nie ostoi, bo ła˛czy go głównie nienawis´c´ do Kos´cioła, a nie elementy pozytywne. Takz˙e lud, który głosował na te˛ formacje˛, czuje sie˛ obecnie oszukany. Uwaz˙ał, z˙e trzeba go zorganizowac´ i us´wiadomic´ o groz˙a˛cych mu skutkach polityki rza˛dowej82. Wizytator tym razem nie był odosobniony w swoich zapatrywaniach. Mógł liczyc´ na ich poparcie przez biskupów i w znacznej mierze przez organizacje katolickie. 27 wrzes´nia odbywało sie˛ w Kownie spotkanie przywódców organizacji katolickich, w którym Arcybiskup wzia˛ł udział. Zebrani podje˛li rezolucje˛, która ukazała sie˛ w prasie. W niej zaatakowano rza˛d za to, z˙e nie licza˛c sie˛ z katolikami, nie zadbał o wznowienie stosunków ze Stolica˛ Apostolska˛, z˙e nie uznaje prowincji kos´cielnej i mianowanych 486 79 Zbiory własne. 80 P. Łossowski, Kraje..., dz. cyt., s. 91. 81 Litterae, s. 385. 82 Tamz˙e, s. 384-386.
RkJQdWJsaXNoZXIy MjI2Mw==