3 sierpnia 1925 roku bp Matulewicz uwolnił sie˛ od kierowania diecezja˛ wilen´ska˛. Niektórzy działacze litewscy interpretowali to jako niepatriotyczne zachowanie sie˛ Biskupa, który powinien pozostac´ w Wilnie tak długo, jak długo byłoby to moz˙liwe28. Zarzucano tez˙ papiez˙owi, z˙e zbyt szybko przyja˛ł jego rezygnacje˛29. Z tego powodu kongres katolickich studentów 18 sierpnia 1925 roku nie wysłał homagium do Piusa XI, co było wczes´niej zaplanowane30. Dla ludzi powaz˙nie mys´la˛cych sprawy religijne Litwy były nie do zniesienia. Szukano sposobu wyjs´cia z trudnej sytuacji. Po odbyciu narady w szerszym gronie, bp Karosas, bp Karevicˇius i administrator cze˛- s´ci diecezji wilen´skiej w granicach Litwy kanonik Juozapas Kukta 2 listopada 1925 roku wystosowali pros´be˛ do Piusa XI o ustanowienie litewskiej prowincji kos´cielnej, dostosowanej do aktualnych granic pan´- stwowych, oraz podali projekt nowego rozgraniczenia diecezji31. Równoczes´nie wysunie˛to kandydature˛ Matulewicza na arcybiskupa kowien´skiego, co nie podobało sie˛ rza˛dowi litewskiemu. Jak informował wicemarszałek sejmu ks. Justinas Staugaitis, nie dano by mu wizy wjazdowej32. Audytor delegatury apostolskiej w Kownie ks. Luigi Faidutti przedstawił ten projekt sekretarzowi stanu Gasparriemu33, a ks. Bucˇys w tym samym czasie zwrócił sie˛ listownie do abp. Matulewicza. Jego reakcja była natychmiastowa i niezwykle ostra. Zgromił go, twierdza˛c, z˙e jego zadaniem jest pracowac´ dla Zgromadzenia Ksie˛z˙y Marianów, a na stolice˛ kowien´ska˛ nie zabraknie odpowiednich kandydatów. W tym samym lis´cie nadmienił, z˙e otrzymał propozycje˛ z Kurii Rzymskiej, aby pojechał na Litwe˛ jako wizytator apostolski. Zgodził sie˛ i zamierza sie˛ udac´, jes´li otrzyma wize˛. „Jes´liby mi jej jako wizytatorowi nie dali – pisał – popełniliby wielki bła˛d. Błe˛dem tez˙ byłoby, gdyby chcieli mnie wpakowac´ na arcybiskupstwo”34. 462 28 LL, s. 224, list do Pr. Bucˇysa, 9 XI 1925. 29 Visitator, s. 62-63. 30 Zbiory własne. 31 AGM, Acta GM, Acta Visitatoris II, Institutio Provintiae Ecclesiasticae I, nr 4, kopia pisma do Piusa XI, 2 XI 1925. 32 LL, s. 224-225, list do Pr. Bucˇysa, 9 XI 1925. 33 Zbiory własne. 34 LL, s. 227-229, list do Pr. Bucˇysa, 3 XII 1925.
RkJQdWJsaXNoZXIy MjI2Mw==