Wize˛ otrzymał i 7 grudnia 1925 roku sekretarz stanu kardynał Gasparri wystawił mu nominacje˛: „Z okazji wprowadzenia nowego ustalenia granic diecezji na Litwie Jego S´wia˛tobliwos´c´ powierzył Najprzewielebniejszemu Jerzemu Matulewiczowi arcybiskupowi Kos´cioła adulitan´skiego obowia˛zek zwizytowania tegoz˙ terytorium ze wszystkimi koniecznymi upowaz˙nieniami”35. Według abp. Matulewicza, praca ta miała „potrwac´ około dwóch miesie˛cy”36. Wybór abp. Matulewicza s´wiadczył o wielkim zaufaniu do niego papiez˙a. W tym czasie Stolica Apostolska na swoich przedstawicieli w danym kraju zwykła wysyłac´ przedstawicieli innych narodowos´ci. Rzeczywis´cie, Nominat posiadał specjalne dary i przygotowanie do tak trudnej pracy: znał je˛zyk i s´rodowisko, cieszył sie˛ autorytetem, wielu wpływowych ludzi z rza˛du i z˙ycia kos´cielnego stanowili jego koledzy i uczniowie. Sedno konfliktu – sprawe˛ wilen´ska˛, nie tylko dogłe˛bnie znał, ale był jej „me˛czennikiem”. A przy tym wszystkim był entuzjasta˛ papiestwa, zdolnym spojrzec´ na pojawiaja˛ce sie˛ problemy z perspektywy Kos´cioła powszechnego. Przed wyjazdem z Rzymu 9 grudnia miał długa˛ audiencje˛ u Piusa XI37. Do Kowna przybył 13 grudnia. Na dworcu powitali go godnie i uprzejmie przedstawiciele rza˛du, kleru i stowarzyszen´ katolickich. Od pierwszych kontaktów z Litwinami, starał sie˛ ich utwierdzic´ w przekonaniu, z˙e jego misja jest dowodem z˙yczliwos´ci papiez˙a. Dobrzy katolicy: ksie˛z˙a i s´wieccy jego przybycie powitali jako opatrznos´ciowe38. Ale tez˙ przeciwnicy, zarówno wczes´niej jak i póz´niej, wyste˛powali przeciw niemu, głosza˛c, z˙e powinien był w Wilnie pozostac´ dopóki rza˛d polski by go siła˛ nie usuna˛ł czy tez˙ endecy nie zamordowali albo Stolica Apostolska nie została zmuszona go odwołac´. Rezygnuja˛c z Wilna, zdradził sprawe˛ litewska˛, a obecnie jako uciekinier przybył do Litwy, aby przygotowac´ sobie arcybiskupstwo i zasłuz˙yc´ sie˛ Stolicy Apostolskiej, której sprawy sa˛ w stanie opłakanym. Wizytator był zmuszony sie˛ bronic´. W imieniu Stolicy Apostolskiej otwarcie powiedział, z˙e nigdy 463 35 AGM, Acta GM, Acta Visitatoris II, Institutio Provinciae Ecclesiasticae I, nr 7, oryginał pisma. 36 LP, t. I, s. 92, list do K. Bronikowskiego, 18 XII 1925. 37 Visitator, s. 65. 38 Litterae, s. 354, sprawozdanie dla P. Gasparriego, 17 XII 1925.
RkJQdWJsaXNoZXIy MjI2Mw==