gał tez˙ niebezpieczen´stwa utraty narodowos´ci litewskiej czy białoruskiej w tym, z˙e polskie władze rza˛dowe nabyły prawo do zatwierdzania proboszczów – rza˛d nie moz˙e bowiem odrzucic´ kandydata, dlatego z˙e nie jest Polakiem, lecz musi udowodnic´ władzy kos´cielnej, z˙e kandydat byby zagroz˙eniem dla pan´stwa polskiego. W konkordacie polskim równiez˙ stworzono warunki do obrony je˛zyków innych niz˙ polski. Wprawdzie pozostawiono te˛ sprawe˛ w gestii Koferencji Episkopatu obrza˛dku łacin´skiego, lecz nie moz˙e byc´ podje˛ta przez nia˛ z˙adana uchwała maja˛ca znaczenie prawne, bez zatwierdzenia przez Stolice˛ Apostolska˛21. W czasie trwania konflitu dyplomatycznego prowadzono na Litwie kampanie˛ przeciwko Stolicy Apostolskiej, w której prym wiedli masoni, socjalis´ci i inni przeciwnicy Kos´cioła, wchodza˛c sprytnie w jego struktury i usiłuja˛c podwaz˙yc´ jego fundamenty. Z jednej strony wykorzystywali wszelka˛ okazje˛, aby obrazic´ Stolice˛ Apostolska˛ i odwrócic´ ja˛ od Litwy, a z drugiej strony nie pomijali z˙adnej okazji, aby odwrócic´ umysły i serca od Stolicy Apostolskiej i papiez˙a, czynia˛c mu róz˙ne zarzuty, wysuwaja˛c podejrzenia i oskarz˙enia na przykład takie jak: papiez˙ i kardynałowie odnosili sie˛ do delegacji Litwinów przybywaja˛cych do Rzymu niez˙yczliwie, jako do przedstawicieli małego narodu; na sprawy Litwy patrzyli z pnktu widzenia Polaków, od nich przyjmuja˛c tylko informacje; Stolica Apostolska s´wiadomie nie chce uporza˛dkowac´ spraw kos´cielnych Litwy; zawieraja˛c konkordat z Polska˛, jej oddała Wilno itd. Cze˛sto uz˙ywano obraz´liwych słów. Wskutek takiej kampanii wielu ludzi czuło z˙al do Stolicy Apostolskiej przechodza˛cy niekiedy w nienawis´c´. Abp Matulewicz wyraził opinie˛, z˙e gdyby taki stan trwał dłuz˙ej, mogłoby dojs´c´ do jakies´ apostazji. Wprawdzie ludzie pros´ci, zwłaszcza z˙yja˛cy na wsi, pozostali wierni Kos´ciołowi – działały organizacje katolickie: ws´ród młodziez˙y uniwersyteckiej, gimnazjalnej, wiejskiej, takz˙e ws´ród rolników, kobiet; był tez˙ czynny Wydział Teologiczny na Uniwersytecie Kowien´skim, istniała akademia katolicka. Groz´by stworzenia Kos´cioła narodowego nie miały z˙adnej szansy powodzenia, jednak poste˛powała oboje˛tnos´c´ w wierze 460 21 Tamz˙e, s. 1200.
RkJQdWJsaXNoZXIy MjI2Mw==