nad konkordatem polskim terytorium wilen´skie potraktowac´ w sposób specjalny, uwzgle˛dniaja˛c domniemane don´ prawa Litwy. Odpowiedziano mu, z˙e Stolica Apostolska nie zamierza rezygnowac´ ze swej neutralnos´ci ani w stosunku do Litwy, ani do Polski i wchodzic´ w spór polskolitewski4. W pocza˛tkach grudnia 1924 roku przybyła do Rzymu specjalna delegacja litewska z wicemarszałkiem sejmu ks. Justinasem Staugaitisem na czele. Przyja˛ł ja˛ sekretarz stanu kardynał Pietro Gasparri. Po przeprowadzeniu rozmów delegacja przedstawiła memoriał, w którym domagano sie˛, aby dopóki trwa spór pomie˛dzy Litwa˛ i Polska˛ o Wilno, diecezje˛ wilen´ska˛ pozostawic´ jak dotychczas w metropolii mohylewskiej, a w ostatecznos´ci uzalez˙nic´ ja˛ bezpos´rednio od Stolicy Apostolskiej. Ostrzegano, z˙e w wypadku wcielenia jej do polskiej administracji kos´cielnej, moz˙na sie˛ spodziewac´ ataków ze strony antyklerykałów i protestantów5. Abp Zecchini 31 stycznia 1925 roku przesłał do Rzymu projekt rza˛du litewskiego nawia˛zuja˛cy do pierwotnych z˙a˛dan´ Macevicˇiusa, aby wspomniane trzy diecezje tworzyły litewska˛ prowincje˛ kos´cielna˛. 20 lutego Stolica Apostolska prosiła o przysłanie 2 osób kompetentnych i wyposaz˙onych w stosowne pełnomocnictwa6. 10 lutego 1925 roku został zawarty konkordat pomie˛dzy Rzeczpospolita˛ Polska˛ i Stolica˛ Apostolska˛. Stało sie˛ to, czego tak bardzo obawiali sie˛ Litwini: diecezja wilen´ska została podniesiona do rangi arcybiskupstwa i została metropolia˛ obejmuja˛ca˛ dwie diecezje: łomz˙yn´ska˛ i pin´ska˛7 W ten sposób archidiecezja wilen´ska weszła do polskiej administracji kos´cielnej. Litwinów i Białorusinów niepokoiły równiez˙ inne ustalenia konkordatowe: prawo prezydenta wypowiadania opinii o kandydatach na urza˛d arcybiskupów i biskupów (art. XI), obowia˛zek składania przez biskupów przysie˛gi wiernos´ci na re˛ce prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej (art. XII), przed mianowaniem proboszczów obowia˛zek upewnienia sie˛ władzy duchownej, czy włas´ciwy minister nie ma nic 457 4 Zbiory własne. 5 Tamz˙e. 6 Tamz˙e. 7 Konkordat zawarty pomie˛dzy Stolica˛ Apostolska˛ a Rzeczpospolita˛ Polska˛, art IX, w: J. Wisłocki, Konkordat..., dz. cyt., s. 273.
RkJQdWJsaXNoZXIy MjI2Mw==