Prasa endecka przedstawiała odejs´cie bp. Matulewicza jako swoje zwycie˛stwo, powiadamiaja˛c swych czytelników, z˙e papiez˙ przychylił sie˛ „do błagalnych prós´b wiernych”51. Kapituła wilen´ska zwlekała z podaniem wiadomos´ci o zwolnieniu wiernym diecezji. W zwia˛zku z tym bp Matulewicz radził sie˛ ks. Krišcˇiukaitisa, czy nie opublikowac´ w „Przegla˛dzie Katolickim” dokumentów z tym zwia˛zanych52. Z Polski otrzymał wiele wyrazów z˙alu i współczucia. Na szczególna˛ uwage˛ zasługuje list Mariana Zdziechowskiego, rektora Uniwersytetu Stefana Batorego, w którym pisze o dwóch wrogach w walce z Bogiem: bolszewizmie i nacjonalizmie, i dlatego stwierdza: „potrzebni sa˛ pasterze z wielkim sercem i szerokim horyzontem umysłowym, a takich, niestety, nie mamy wielu, specjalnie w naszym kraju, w Wilnie, ws´ród rozpasania namie˛tnos´ci politycznych niezbe˛dnym był biskup, sługa Chrystusowy, ponad owe namie˛tnos´ci wzniesiony – dla podtrzymania ducha w kapłanach, którzy sie˛ jeszcze trzymaja˛ i w aberracje nacjonalistyczne nie wpadli”53. Na wyrazy współczucia ze strony ks. Antoniego Zienkiewicza odpisał: „Jez˙eli ludzie z´le oceniali lub oceniaja˛ moje intencje, nie mam do nich pretensji, bo nie od nich spodziewam sie˛ nagrody, ale od Boga, dla którego chwały starałem sie˛ z˙yc´ i pracowac´”54. Bp Matulewicz o swojej posłudze pasterskiej w diecezji pisał do ks. Bucˇysa: „Jak widzisz, nie mogłem tam prawie nic pozytywnego dokonac´, nie dano mi”55, chociaz˙ moz˙na sporo jego dokonan´ wyliczyc´. Postawiony na czele Kos´cioła wilen´skiego w okresie najostrzejszego konfliktu o Wilno, pomimo wszystko zdołał zorganizowac´ nowa˛ strukture˛ administracyjna˛ diecezji, wychowac´ zaste˛p współpracowników, rozwina˛c´ z˙ycie zakonne, podja˛c´ starania o przywrócenie jednos´ci z prawosławnymi, a przede wszystkim obronił Kos´ciół, z˙eby nie stał sie˛ narze˛dziem w re˛kach polityków, by zachował swój powszechny charakter. Czynił to z ogromnym pos´wie˛ceniem, o czym napisał do Piu449 51 J. O[bst], Waz˙ny moment w z˙yciu kos´cielnym, „Dziennik Wilen´ski” 1925 nr 179, s. 2. 52 LL, s. 313-314, 19 VIII, 3 IX 1925. 53 AGM, Acta GM, Litterae II, 14 VIII 1925, 22 X 1925. 54 LP III, s. 168, list z 12 X 1925. 55 LL, s. 227, 3 XII 1925.
RkJQdWJsaXNoZXIy MjI2Mw==