którym znikał s´lad granic dawnych rozbiorów”48. W artykule IX konkordatu znalazła sie˛ prowincja kos´cielna wilen´ska, obejmuja˛ca˛ arcybiskupstwo wilen´skie oraz diecezje: łomz˙yn´ska˛ i pin´ska˛49. Z tym tekstem ła˛czył sie˛ artykuł XI, który posiadał naste˛puja˛ce brzmienie: „Wybór Arcybiskupów i Biskupów nalez˙y do Stolicy Apostolskiej. Jego S´ wia˛tobliwos´c´ zgadza sie˛ zwracac´ do Prezydenta Rzeczypospolitej przed mianowaniem Arcybiskupów i Biskupów diecezjalnych, koadiutorów cum iure successionis oraz Biskupa polowego, aby upewnic´ sie˛, z˙e Prezydent nie ma do podniesienia przeciw temu wyborowi wzgle˛dów natury politycznej”50. Włas´nie z tym artykułem Grabski wia˛zał nadzieje na odwołanie bp. Matulewicza i, nawia˛zuja˛c do projektu Skrzyn´skiego, przeniesienie go do Cze˛stochowy. Bp Matulewicz w lis´cie z 9 listopada 1925 roku pisał do ks. Franciszka Bucˇysa, co na ten temat powiedział ambasadorowi Skrzyn´skiemu: „pan Grabski, minister wyznan´ religijnych i os´wiecenia publicznego, be˛da˛c w Wilnie powiedział jasno ludziom swego Stronnictwa Narodowego, z˙e rza˛d w z˙adnym wypadku nie zgodzi sie˛, z˙ebym został podniesiony do godnos´ci arcybiskupa wilen´skiego i pozostał w Wilnie, z˙e opieraja˛c sie˛ na konkordacie, stanowczo sie˛ sprzeciwi ze wzgle˛dów politycznych. To samo nieraz powtarzał równiez˙ i w Warszawie, o czym donies´li mi wiarygodni ludzie. Przeciez˙ rza˛d miał zamiar, a nawet była juz˙ podsuwana Stolicy Apostolskiej propozycja, przeniesienia mnie na ordynariusza do Cze˛stochowy. Nawet biskup Przez´dziecki pewnego razu zapytał mnie, czy nie zgodziłbym sie˛ pójs´c´ do Cze˛stochowy. Oczywis´cie, stanowczo sprzeciwiłem sie˛ temu. Rozmawiałem równiez˙ na ten temat z Jego Ekscelencja˛ Nuncjuszem. Powiedziałem wówczas Nuncjuszowi – jez˙eli nie nadaje˛ sie˛ do Wilna dlatego, z˙e to czysto polskie miasto, to jakz˙e moge˛ sie˛ nadawac´ do Cze˛stochowy, która przeciez˙ miastem litewskim nie jest. Wreszcie, tak mnie juz˙ Polacy oszkalowali w gazetach i tak mi zepsuli opinie˛, z˙e trudno byłoby wszystko 433 48 S. Grabski, Pamie˛tniki, do druku przygotował i wste˛pem opatrzył W. Stankiewicz, Warszawa 1989, t. 2, s. 237. 49 J. Wisłocki, Konkordat..., dz. cyt., s. 273. 50 Tamz˙e, s. 273.
RkJQdWJsaXNoZXIy MjI2Mw==