rancja«”46. Memoriał jest opary na nieprawdziwych wiadomos´ciach. Przebija z niego nacjonalizm z wrogos´cia˛ do Litwinów i Rosjan oraz józefinizm chca˛cy podporza˛dkowac´ Kos´ciół celom pan´stwowym. Po niepowodzeniach odwołania bp. Matulewicza z Wilna na drodze oskarz˙en´, rza˛d wia˛zał nadzieje˛ na załatwienie tej sprawy w zwia˛zku z konkordatem. Negocjatorem ze strony rza˛du został mianowany Stanisław Grabski, profesor ekonomii na Uniwersytecie Lwowskim, jeden z czołowych ideologów Narodowej Demokracji. Prace prowadził w Rzymie od kon´ca sierpnia 1924 roku. Konkordat został podpisany 10 lutego 1925 roku. Po ratyfikowaniu go przez Sejm i Senat oraz podpisaniu przez prezydenta Stanisława Wojciechowskiego, 9 czerwca 1925 roku nasta˛piła wymiana dokumentów ratyfikacyjnych ze Stolica˛ Apostolska˛. Po dwóch miesia˛cach (9 VIII) zacza˛ł obowia˛zywac´47. Nas interesuje podniesienie diecezji wilen´skiej do rangi arcybiskupstwa i metropolii, z czym Grabski wia˛zał moz˙liwos´c´ odwołania bp. Matulewicza. W swoich Pamie˛tnikach pisał: „Sprawe˛ biskupa Matulewicza postanowiłem załatwic´ w sposób, który usuwaja˛c go z Wilna nie naraz˙ałby jednak w niczym autorytetu Stolicy Apostolskiej. Zaproponowałem utworzenie w Wilnie arcybiskupstwa, obejmuja˛cego soba˛ obok diecezji wilen´skiej równiez˙ pin´ska˛ i łucka˛. Wiedziałem, z˙e w takim razie archidiecezje˛ te˛ otrzyma przebywaja˛cy wówczas w Rzymie, otoczony wielka˛ gloria˛ niezwykle s´miałego obron´cy wiary i Kos´cioła, s´wiez˙o zwolniony z wie˛zienia bolszewickiego arcybiskup mohylewski, ksia˛dz Cieplak. W pierwszej chwili spotkałem sie˛ z dos´c´ silnym oporem ze strony monsignora Borgongini. Udałem sie˛ wobec tego o pomoc do ojca Ledóchowskiego i pomoc ta okazała sie˛ nadzwyczaj skuteczna. W dwa dni juz˙ potem monsignor Borgongini powiedział mi, z˙e przedstawił sprawe˛ mego wniosku o utworzenie archidiecezji wilen´skiej wprost Ojcu S´wie˛temu, który w zasadzie sie˛ na to zgadza, ale uwaz˙a za korzystniejsze przyła˛czenie do niej diecezji łomz˙yn´skiej nie łuckiej. Te˛ ostatnia˛ zas´ pragna˛łby wcielic´ do archidiecezji lwowskiej. Oczywis´cie natychmiast uznałem całkowita˛ słusznos´c´ takiego podziału diecezji, przy 432 46 AAN, MWRiOP 457, k. 178-179. 47 J. Wisłocki , Konkordat..., dz. cyt., s. 87, 92.
RkJQdWJsaXNoZXIy MjI2Mw==