o wiele korzystniejszej, moga˛c uzalez˙niac´ swoje stanowisko w sprawach kos´cielnych od przychylnego traktowania wysunie˛tych przez siebie postulatów, mie˛dzy innymi w sprawie biskupa Matulewicza”42. Przyjmuja˛c za podstawe˛ twierdzenie, z˙e usunie˛cie bp. Matulewicza w ogóle ze stanowiska biskupa w Polsce jest zbyt trudne, minister wyznan´ religijnych Stanisław Grabski w pis´mie do MSZ z dnia 1 maja 1924 roku wysuna˛ł koncepcje˛, aby „znalez´c´ diecezje˛ w której działalnos´c´ jego byłaby ograniczona do czysto kos´cielnej, zatem diecezje˛ zaludniona˛ wyła˛cznie przez katolików narodowos´ci polskiej.” W tym celu przeprowadzono poufny wywiad z kierownikiem Sekretariatu Episkopatu Polski ks. Ludwikiem Borkowskim. Grabski zamierzał posłuz˙yc´ sie˛ abp. Janem Cieplakiem, który skazany na s´mierc´ w Zwia˛zku Radzieckim, dzie˛ki interwencji Stolicy Apostolskiej został ułaskawiony i ciesza˛c sie˛ zasłuz˙ona˛ chwała˛ przybył do Polski. Miałby on obja˛c´ stolice˛ wilen´ska˛. Natomiast dla bp. Matulewicza zamierzano dopiero stworzyc´ diecezje˛. Wprawdzie przez s´mierc´ bp. Józefa Pelczara została zwolniona diecezja przemyska, ale jako narodowos´ciowo mieszana nie była odpowiednia dla wytknie˛tego celu. Dlatego zamierzano przenies´c´ z Tarnowa do Przemys´la bp. Leona Wałe˛ge˛, a Tarnów przygotowac´ dla bp. Matulewicza43. Do tego pomysłu ustosunkował sie˛ poseł Władysław Skrzyn´ski w pis´mie z dnia 9 maja 1924 roku do MSZ, które zarazem stanowi rekapitulacje˛ poczynan´ rza˛du do tej pory, dlatego przytocze˛ je w obszernych fragmentach. „Zrozumiałe jest, z˙e opinie˛ u nas rozja˛trza trudnos´c´ pozbycia sie˛ z Wilna ks. Matulewicza. Sprawa jest tym bardziej irytuja˛ca, z˙e nikt u nas wa˛tpic´ nie moz˙e, iz˙ pomimo zajmowania stanowiska biskupa pan´stwa polskiego, ks. Matulewicz jest patriota˛ litewskim, a działalnos´c´ jego jest tak przebiegła, z˙e faktów nielojalnego zachowania sie˛ z jego strony przytoczyc´ nie moz˙na. Stwierdziło to Ministerstwo Spraw Wewne˛trznych na zasadzie raportu delegata rza˛du w Wilnie pismem do MSZ z dnia 25 lipca 1923 roku, przysłanym tu w odpisie przy pis´mie N.D.I. 2453/23. 428 42 AAN, MWRiOP, 457, k. 170-172, pismo MSZ do Prezesa Rady Ministrów, 25 I 1924. 43 Tamz˙e, k. 165-168,brudnopis pisma ministra wyznan´ religijnych do MSZ, 1 V 1924.
RkJQdWJsaXNoZXIy MjI2Mw==