poczekac´ na odpowiedz´ posła Skrzyn´skiego, gdyz˙ Polacy na Litwie moga˛ ulec „najokropniejszym represjom”40. O audiencji posła Skrzyn´skiego u Piusa XI w kon´cu grudnia 1923 roku, na której była omawiana kwestia wilen´ska z rezultatem nieszcze˛- s´liwym,”41 wspomina mimochodem ks. Kazimierz Skirmunt, z˙e „przede wszystkim była »burzliwa«”. 17 stycznia 1924 roku premier Wincenty Witos ponowił pismo do MSZ w sprawie uchwały Komitetu Politycznego Rady Ministrów z 25 paz´dziernika 1923 roku. W odpowiedzi kierownika MSZ czytamy: „Wobec specjalnych trudnos´ci, jakie zachodza˛ w sprawie biskupa Matulewicza, poseł Skrzyn´ski instrukcje˛ wypełnił w formie półoficjalnej, powiadamiaja˛c Kardynała Sekretarza Stanu o stanowisku rza˛du polskiego i przestrzegaja˛c, z˙e ks. Matulewicz nie ma nawet formalnego prawa byc´ biskupem w Polsce, poniewaz˙ nie posiada obywatelstwa polskiego. Jednakz˙e powyz˙sze demarche nie wpłyne˛ło w niczym na zmiane˛ stanowiska Ojca S´wie˛tego, który argument o braku obywatelstwa uwaz˙a za niedostateczny, a to tym bardziej, z˙e w danej chwili istnieje w róz˙- nych krajach europejskich kilkunastu biskupów nie posiadaja˛cych praw obywatelstwa miejscowego, a sprawuja˛cych swój urza˛d bez przeszkód ze strony władz s´wieckich. Co wie˛cej, Ojciec S´wie˛ty powołuje sie˛ na fakt, z˙e biskup Matulewicz mianowany został na skutek zabiegów biskupów polskich. Jak to z powyz˙szego wynika, trudno jest oczekiwac´, aby Watykan w tej sprawie dał sie˛ nakłonic´ do zmiany obecnego swego stanowiska, zas´ z drugiej strony, az˙ do chwili zawarcia konkordatu rza˛d jest pozbawiony moz˙nos´ci wywarcia presji inaczej niz˙ w drodze zarza˛dzen´ administracyjnych, które z koniecznos´ci musza˛ doprowadzic´ do niepoz˙a˛danego dla nas konfliktu dyplomatycznego. Wobec tego Ministerstwo Spraw Zagranicznych zmuszone jest uwaz˙ac´ sprawe˛ usunie˛cia biskupa Matulewicza w obecnych warunkach za nieaktualna˛. Natomiast sprawa ta niewa˛tpliwie stanie sie˛ przedmiotem ponownych nalegan´ w zwia˛zku z przyszłymi rokowaniami w sprawie konkordatu. Rza˛d polski znajdzie sie˛ wówczas w sytuacji dla siebie 427 40 Tamz˙e, k. 151, 9 XI 1923. 41 Zbiory własne, 25 XII 1923.
RkJQdWJsaXNoZXIy MjI2Mw==