zasadniczy materiał do staran´ rza˛du o odwołanie bp. Matulewicza z Wilna. Na wste˛pie Roman przedstawił działalnos´c´ duchowien´stwa litewskiego i białoruskiego w diecezji wilen´skiej, które ma olbrzymi wpływ na ludnos´c´ poprzez kontakty osobiste, ambone˛ i konfesjonał. Ta działalnos´c´, chociaz˙ jest szkodliwa dla pan´stwa, z trudem poddaje sie˛ obserwacji i z najwie˛ksza˛ trudnos´cia˛ udaje sie˛ ja˛ udowodnic´. „Interwencja władz w stosunki pomie˛dzy duchowien´stwem a ludnos´cia˛ jest rzecza˛ niezmiernie draz˙liwa˛ i z łatwos´cia˛ moz˙e byc´ wykorzystana przeciwko tym władzom”18. To nie miałoby miejsca, gdyby nie protekcja biskupa. Jednak „Wszystkie dane, na których moz˙na oprzec´ przekonanie o antypan´stwowej działalnos´ci biskupa Matulewicza nie sa˛ tego rodzaju, aby moz˙na było z nich skonstruowac´ akt oskarz˙enia przeciwko niemu; maja˛ one charakter przede wszystkim symptomatyczny, który jednak po dłuz˙- szej obserwacji i po badaniu wie˛kszej ilos´ci faktów i okolicznos´ci pozwala postawic´ zupełnie s´cisła˛ i niewa˛tpliwa˛ diagnoze˛”19. Roman je wylicza: bp Matulewicz nie ma obywatelstwa polskiego; parafie obsadza ksie˛z˙mi Litwinami i Białorusinami; w najbliz˙szym jego otoczeniu znajduja˛ sie˛ patrioci litewscy: ks. Antoni Wiskont i Piotr Kraujalis, oraz Polak Lucjan Chalecki, który „wysługuje sie˛ jednak Biskupowi”; na wizytacjach pasterskich w parafiach polskich Biskup przebywa krócej; na wikariusza generalnego w parafiach pozostaja˛cych w Republice Litewskiej mianował ks. Józefa Kuchte˛, wydalonego za udział w spisku antypan´stwowym; nie chciał zreorganizowac´ seminarium duchownego według postulatów rza˛du; był przeciwny uregulowaniu granic diecezji w oparciu o istnieja˛ce granice pan´stwowe; prosił o sufragana Kazimierza Michalkiewicza, czym zadowalał Polaków wiedza˛c, z˙e z jego strony nie be˛dzie miał przeszkód we własnych decyzjach; opowiada sie˛ za unia˛ kos´cielna˛ z prawosławiem. „Wysoce charakterystyczne sa˛ równiez˙ pogla˛dy biskupa M[atulewicza] ujawnione przez niego w rozmowie z przedstawicielem wyz˙szego duchowien´stwa. Twierdził w tej rozmowie biskup Matulewicz, z˙e jego stanowisko pasterza diecezji wymaga okazywania jak najdalej ida˛cej lojalnos´ci w stosunku do kaz˙dego rza˛du i do kaz˙dej władzy wyste˛puja˛cej w roli go420 18 AAN, MWRiOP 457, k. 79. 19 Tamz˙e, k. 80.
RkJQdWJsaXNoZXIy MjI2Mw==