W rozmowie z kard. Dalborem Piłsudski przedstawił sprawe˛ bp. Matulewicza. W jej wyniku kardynał wystosował 28 kwietnia 1922 roku do Piusa XI pismo. Na wste˛pie rozmowy Piłsudski przypomniał słowa nuncjusza Rattiego, relacjonuje kardynał: „Trzeba oczekiwac´ na wynik plebiscytu; jes´li on be˛dzie korzystny dla Polski, bp. Matulewicz be˛dzie gotowy do zrzeczenia sie˛”. Chwila oczekiwana nadeszła. Ludnos´c´ Wilen´szczyzny opowiedziała sie˛ za Polska˛. Nalez˙y wie˛c oczekiwac´ odejs´cia bp. Matulewicza. Poniewaz˙ w Wilnie znajduje sie˛ siedziba biskupa prawosławnego, nalez˙y zintensyfikowac´ wysiłki katolickie dla dobra Kos´cioła i pan´stwa, natomiast bp Matulewicz nie ciesza˛c sie˛ poparciem ludnos´ci i rza˛du, nie ma poz˙a˛danego wpływu. Nawet ludnos´c´ chciała zademonstrowac´ swoja˛ postawe˛ przed pałacem biskupim, tylko na interwencje˛ Piłsudskiego odsta˛piono od tego zamiaru. Przedstawiaja˛c to wszystko – pisze kardynał Dalbor – „Pan Piłsudski dodał, z˙e ma wielki szacunek dla cnót osobistych bp. Matulewicza, ale jest przekonany, z˙e dobro Kos´cioła i pan´stwa wymagaja˛ jego zrzeczenia sie˛”. Sam kardynał uzupełnił te wywody dodaja˛c swoje odczucia braku szacunku ludnos´ci dla bp Matulewicza chociaz˙ jest znany Papiez˙owi jako „uczony i poboz˙ny biskup”14. List zawiózł do Rzymu prałat Pellegrinetti i omawiał go z kardynałem Gasparrim15. O całej akcji zanotował w swoim pamie˛tniku, z˙e Polakom „chodzi nie o bezstronnego [biskupa], lecz takiego, który by podzielał ich zapał i wspierał w walce o realizacje˛ ich ideałów16. Niewa˛tpliwie do spełnienia takiej pros´by sytuacja polityczna jeszcze nie dojrzała. Granice Polski nie zyskały mie˛dzynarodowego potwierdzenia. Trudno wie˛c byłoby sie˛ spodziewac´ odwołania bp. Matulewicza. Rza˛d polski postanowił działac´ w inny sposób. 21 marca 1923 roku MWRiOP zwróciło sie˛ do delegata rza˛du na Ziemie˛ Wilen´ska˛ Walerego Romana o informacje˛ o bp. Matulewiczu17. Po dwóch miesia˛cach delegat nadesłał pismo, licza˛ce 15 stron maszynopisu, pos´wie˛cone charakterystyce Biskupa. To opracowanie stanowiło 419 14 Zbiory własne. 15 T. Natalini, I diari...dz. cyt., s.262. 16 Stolica, s. 297. 17 AAN, MWRiOP 457, k. 79, pismo W. Romana do ministra wyznan´ religijnych, 19 V 1923.
RkJQdWJsaXNoZXIy MjI2Mw==