z polityka˛ litewska˛ popiera ruch narodowy białoruski. Ksie˛z˙a Białorusini narzucaja˛ ludnos´ci je˛zyk białoruski, „co jest niebezpieczne dla Kos´cioła i porza˛dku społecznego.” Do tej akcji nakłania młodych ksie˛z˙y, jak Tomasz Kalin´ski i Kazimierz Kułak. Sprowadził do Wilna ks. Adama Stankiewicza, redaktora pisma „Krynica”, organu Białoruskiej Demokracji Chrzes´cijan´skiej98. Formalnie władze polskie nic nie miały wspólnego z memoriałem. Jednak, jak informuje ministerstwo spraw zagranicznych ministra wyznan´ religijnych: „Jednoczes´nie z przyjazdem ks. Biskupa Matulewicza [do Rzymu], przybył kurier Ministerstwa Spraw Zagranicznych, przywoz˙a˛c 10 egzemplarzy memoriału wilnian, który p. Minister Wyznan´ Religijnych i Os´wiecenia Publicznego otrzymał z Ministerstwa Spraw Zagranicznych w 3-ch egzemparzach dnia 10 VII r. b. W zała˛czeniu kopia raportu Poselstwa z zała˛cznikiem oraz egzemplarz memoriału”99. Pod memoriałem figuruja˛ nazwiska 37 osób ze s´wiata nauki, administracji pan´stwowej i z˙ycia społecznego. Ws´ród nich (znany nam juz˙ z poprzednich memoriałów) rektor USB Alfons Parczewski i 7 profesorów. Znajduje sie˛ tez˙ podpis prezydenta Wilna Witolda Ban´kowskiego. Naturalnie, nie mogło zabrakna˛c´ Jana Obsta, prezydenta Ligi s´w. Kazimierza. W tym gronie znalazło sie˛ tez˙ nazwisko Marii Weyssenhoff, prezeski stowarzyszenia Pan´ s´w. Wincentego à Paulo i siostry Urszuli Ledóchowskiej, bez ich wiedzy. Kiedy sie˛ o tym dowiedziała, zaprotestowała, wysyłaja˛c 27 czerwca 1923 roku list do nuncjusza Lauriego oraz jego odpis do sekretarza stanu Pietro Gasparriego. Ułatwił jej to ks. Antoni Wiskont, pracownik kurii wilen´skiej, który od siebie doła˛czył list do nuncjusza, informuja˛cy o całej sprawie. O wszystkim poinformował przebywaja˛cego w Rzymie bp. Matulewicza100. Owocem tego ogromnego trudu był s´miech kard. Gasparriego, o czym bp. Matulewicz pisał do ks. Kukty: „Gdy byłem w Rzymie, Polacy znowu wre˛czyli nuncjuszowi w Warszawie memoriał przeciwko mnie. Jego autorzy, widocznie za domys´lnym zezwoleniem, połoz˙yli podpisy 410 98 A Son Exellence..., dz. cyt., s. 7-8. 99 AAN, MWRiOP 457, k. 87, pismo MSZ do MWRiOP, 30 VII 1923. 100 AGM, Acta GM, Litterae II, List A. Wiskonta do bp. Matulewicza, 29 VI 1923; Zbiory własne.
RkJQdWJsaXNoZXIy MjI2Mw==