wierzyc´, z˙e jest to kapłan o wysokim napie˛ciu z˙ycia religijnego. Lecz przy wszystkich jego przymiotach osobistych twierdzimy stanowczo, z˙e ten człowiek stoi na niewłas´ciwym miejscu.” Dlatego wzywaja˛: „Biskupi polscy niech dołoz˙a˛ troski, az˙eby w Wilnie zapanowały stosunki normalne i niech pamie˛taja˛, z˙e Wilno ma prawo i chce miec´ biskupa o duszy polskiej. Jest to interes Wilna i interes Kos´cioła i całej Rzeczypospolitej”95. W czerwcu 1923 roku bp Matulewicz wybierał sie˛ do Rzymu ad limina Apostolorum. Jego przeciwnicy uznali, z˙e jest to dogodny moment, aby został odwołany z Wilna. W tym celu opracowali obszerny memoriał. Jako jedyny z memoriałów został wydrukowany pt. A Son Excellence le Nonce Apostolique en Pologne Monsigneur Laurent Lauri96. Na 38 stronach usiłowano przedstawic´ sytuacje˛ diecezji wilen´skiej i zgubna˛ role˛ biskupa Matulewicza. Na pocza˛tku, jak w wie˛kszos´ci memoriałów, wykazano polskos´c´ diecezji, przytaczaja˛c statystyki prałata Michalkiewicza z 1912 roku, gdzie na 1400000 diecezjan było 228000 Litwinów, czyli 16,3 %, i spisy polskie z 1919 roku. Polaków było wówczas 85%, Litwinów 10% i Białorusinów 4 %. Mianowanie biskupem Litwina było krzywda˛ dla Polaków97. Biskup Matulewicz jest persona odiosa, o czym s´wiadcza˛ wiece. Nie ma sympatii swoich wiernych, którzy w znacznej wie˛kszos´ci sa˛ Polakami, a „Ksia˛dz Litwin, jakkolwiek byłby godny i s´wie˛ty, jest dla ludu osoba˛ nie do zaakceptowania”. Bp Matulewicz, podobnie jak wszyscy ksie˛z˙a Litwini, ogranicza swoja˛ prace˛ do spraw s´cis´le duszpasterskich. Nie popiera polskich szkół katolickich, zaniedbuje troske˛ o nauczanie religii, nie przejawia inicjatywy w polskich organizacjach robotniczych. Natomiast jest bardzo aktywny w pracy społecznej Litwinów. W lipcu 1920 roku starał sie˛ dobrze usposobic´ społeczen´stwo do nowych władz. Przenosił ksie˛z˙y Polaków z okre˛gu wilen´skiego, a na ich miejsce starał sie˛ sprowadzic´ Litwinów z Sejn i Kowna. Zgodnie 409 95 Tamz˙e, k. 22-23. 96 A Son Excellence le Nonce Apostolique en Pologne Monsigneur Laurent Lauri Archeveque d’Ephese, Wilno 1923. 97 Tamz˙e, s, 1.
RkJQdWJsaXNoZXIy MjI2Mw==