szos´ci narodowych były w parafiach, do których mianował proboszczów i wikarych. Podobnie Biskup dozwala, aby duch mason´ski i z˙ydowski panował w szkołach i w z˙yciu społecznym. Nawet nowych ksie˛z˙y usiłował zwerbowac´ do tego ruchu jak np. ks. Tomasz Kalin´ski i ks. Kazimierz Kułak. Jego przyjacielem jest ks. Julian Ellert, który za czasów rosyjskich starał sie˛ poprzez gubernatora o biskupstwo. Biskup jest mało aktywny – nie dołoz˙ył staran´, aby odzyskac´ kos´cioły katolickie bezprawnie zabrane przez prawosławnych. A przeciez˙ Wilno i diecezja wilen´ska jest przedmurzem chrzes´cijan´stwa82. Wiosna˛ 1923 roku został napisany „Memoriał do JJ. EE. Biskupów Polskich w sprawie Biskupstwa Wilen´skiego”. Znany jest tylko brudnopis, bez autora i daty. Z tres´ci wynika, z˙e został napisany pomie˛dzy 12 stycznia, a 10 czerwca 1923 roku83. Autorzy pisza˛ o sobie „my”, wie˛c miał on wyraz˙ac´ pogla˛dy jakies´ grupy. Przytocze˛ bardzo charakterystyczny fragment: „Biskup nie-Polak narzucony owczarni wilen´skiej przez Litwinów i Niemców za zgoda˛, niestety, wyz˙szego duchowien´stwa polskiego w Warszawie, od chwili przyjazdu do Wilna jest nam obcy, i stało sie˛ to dlatego z˙e w dobie tak przełomowej i stanowczej, jak lata ostatnie, kiedy Wilen´szczyzna cała walczyła o prawa swe naturalne do dachu polskiego, kiedy olbrzymia cze˛s´c´ owczarni rwała sie˛ i wołała: »do Polski«, kiedy wszystkie siły twórcze musiały stana˛c´ do szeregu pod sztandar obrony faktycznego posiadania i polskiej politycznej racji stanu w Wilnie, Biskup milczał”84. Wyste˛puje tu skarga na bp. Matulewicza, z˙e nie zaangaz˙ował sie˛ w walke˛ o Wilno po polskiej stronie, z˙e nie błogosławił polskich karabinów, wymierzonych takz˙e przeciwko mieszkan´com diecezji – Litwinom. Ten zarzut nalez˙ał do najbardziej podstawowych. Z zasady był on jednak ukryty. Do nuncjusza Rattiego wyraz˙ono go na przykład w formie: „Biskup nie rozumie swojego ludu, a lud Biskupa”85. 407 82 Zbiory własne. 83 LMAB, F 43, 7080. Na s. 10 ks. Kazimierz Michalkiewicz jest nazwany nominatem. Jego nominacja miała miejsc 12 stycznia, a konsekracja 10 czerwca 1923. 84 Tamz˙e, k. 2-3. 85 Stolica, s. 147, raport nuncjusza A. Rattiego dla sekretarza stanu P. Gasparriego, 24 VIII 1919.
RkJQdWJsaXNoZXIy MjI2Mw==