Memoriał podpisało 15 ugrupowan´ litewskich i 14 białoruskich, w tym Mykolas Biržiška w imieniu Centralnego Komitetu Litewskiego w Wilnie, Jonas Basanavicˇius w imieniu Towarzystwa Naukowego Litewskiego, ks. kanonik Juozapas Kuchta w imieniu Litewskiego Towarzystwa dla Wspomagania Ofiar Wojny, ks. Mecˇilovas Reinys w imieniu Towarzystwa „Rytas”, a spos´ród Białorusinów: ks. Władysław Tołoczko w imieniu Białoruskiego Towarzystwa Wydawniczego, ks. Ildefons Bobicz i ks. Adam Stankiewicz w imieniu Białoruskiego Towarzystwa Ksie˛z˙y Katolickich, ks. Antoni Zienkiewicz i ks. Michał Piotrowski w imieniu Białoruskiej Demokracji Chrzes´cijan´skiej73. Równiez˙ w imieniu samych Białorusinów złoz˙ono memoriał, podpisany pseudonimem M. Krywiconak74, prawdopodobnie w kon´cu 1921 roku. Moz˙na przypuszczac´, z˙e autorem tekstu był ks. Adam Stankiewicz. „Ludnos´c´ białoruska w porównaniu z innymi narodowos´ciami – pisze autor – stanowi najliczniejsza˛ cze˛s´c´ ludnos´ci diecezji, tym niemniej naucza sie˛ ja˛ prawd wiary w je˛zyku polskim. [...] W naste˛pstwie tego, w prowincji wilen´skiej i grodzien´skiej zamiast Kos´cioła katolickiego, takz˙e dzis´ panuje Kos´ciół polski, instytucja całkowicie polityczna, awangarda polskiego nacjonalizmu na Białorusi Zachodniej”75. Białorusini wia˛zali duz˙e nadzieje z bp. Matulewiczem, ale sie˛ zawiedli. Nie przeczytano probulli w je˛zyku białoruskim. W seminarium nie prowadzi sie˛ nauki w je˛zyku białoruskim. W czasie wizytacji Biskup nie przemawia po białorusku chociaz˙ wygłasza polskie przemówienia patriotyczne. Mianuje do parafii białoruskich ksie˛z˙y polonizatorów jak np. Hilarego Daniłowicza i Stanisława Bobela w powiecie dzis´nien´- skim. Liczne pros´by o je˛zyk białoruski w kazaniach zostały bez odpowiedzi. W Wilnie nie dał Białorusinom nawet kaplicy. Autor tak kon´czy z˙ale: „Dlatego katolicy Białorusini sie˛ dziwia˛, z˙e ich Biskup całkowicie o nich zapomniał i nie troszczy sie˛ o nich”76. Nuncjusz Lauri w lis´cie z 4 grudnia 1922 roku, skierowanym do sekretarza stanu P. Gasparriego, omawia zagadnienia przedstawione 405 73 Tamz˙e, s. 10-13. 74 ASCAPC, Russia 617, prot. 5913, M. Krywiconak, La voce degli oltraggiati, [bez daty]. 75 Tamz˙e, [1921]. 76 Tamz˙e.
RkJQdWJsaXNoZXIy MjI2Mw==