nich Władysławowi Skrzyn´skiemu, nowo mianowanemu ministrowi przy Watykanie. Przypomniał, z˙e bp Matulewicz został mianowany z pobudek religijnych, a nie antypolskich. Został zaakceptowany nawet w Warszawie, jako obcy wszelkiej polityce. Protestami nie nalez˙y sie˛ przejmowac´. Z podobnym przyje˛ciem strony przeciwnej spotkał sie˛ równiez˙ bp Zygmunt Łozin´ski i bp Romuald Jałbrzykowski. Przypomina sie˛ ordynariuszowi wilen´skiemu z˙eby był biskupem katolickim dla wszystkich katolików. On składa deklaracje˛, z˙e trzyma sie˛ tej zasady. Dopóki sytuacja polityczna w Wilnie jest nieustabilizowana nie moz˙na oczekiwac´ z˙adnych zmian. Polacy powinni odnosic´ sie˛ do niego z szacunkiem i nie interpretowac´ wszystkiego, bez z˙adnych dowodów, przeciwko niemu67. Fragmenty memoriału został podany do publicznej wiadomos´ci w prasie68. Litwini i Białorusini uwaz˙ali za konieczne wysłanie 23 paz´- dziernika 1921 roku własnego memoriału, znacznie obszerniejszego, polemizuja˛c z Polakami. Stwierdzali w nim, z˙e diecezja wilen´ska nie jest polska i była taka w przeszłos´ci. W z˙yciu codziennym 75 procent diecezjan posługuje sie˛ je˛zykiem białoruskim i litewskim. Ludnos´c´ została poddana polonizacji przez Kos´ciół. „To tylko i wyła˛cznie je˛zyk polski uz˙ywany w dodatkowych naboz˙en´stwach religijnych daje zewne˛trzne wraz˙enie polskos´ci tego terenu. I to włas´nie w sposób szczególny jest przyczyna˛ problemów diecezji wilen´skiej w naszych czasach. To włas´nie teraz lud litewski i białoruski ma coraz wie˛ksza˛ s´wiadomos´c´ swojej przynalez˙nos´ci narodowej i zaczyna walczyc´ o niepodległos´c´ oraz coraz boles´niej odczuwac´ niesprawiedliwos´c´, która˛ czyni im sie˛ w kos´ciołach diecezji wilen´skiej, gdzie nie jest im dane słuchac´ słowa Boz˙ego i modlic´ sie˛ wspólnie w je˛zyku ojczystym. Juz˙ najwyz˙szy czas, by władza diecezji zerwała z forma˛ działania, która trwała az˙ do dzis´ i wyszła naprzeciw budza˛cym sie˛ oczekiwaniom narodowym”69. W Wil403 67 ASCAPC, Paesi Baltici 6, prot. 28011, list E. Pellegrinettiego do podsekretarza stanu G. Pizzardo, 20 IX 1921. 68 Zamieszczała go w odcinkach „Gazeta Wilen´ska”, pisze o tym „Rzeczpospolita” 1921 nr 218 z 30 IX oraz wspomniana Petycja ugrupowan´ litewskich i białoruskich z 23 X 1921 (ASCAPC, Paesi Baltici 6, prot. 26693). 69 ASCAPC, Paesi Baltici 6, prot. 26693, s. 3-4.
RkJQdWJsaXNoZXIy MjI2Mw==