niemoz˙nos´c´ jakichkolwiek posunie˛c´ bez powie˛kszania wzajemnych róz˙- nic i zamieszania”64. 18 marca 1921 roku Polska zawarła traktat ryski z Rosja˛ i Ukraina˛, który zatwierdził granice na wschodzie. Zgodnie z przewidywaniami nuncjusza Rattiego, zmienił sie˛ je˛zyk Polaków w sprawie bp. Matulewicza. 9 wrzes´nia 1921 roku 14 reprezentantów społeczen´stwa polskiego w Wilnie, zajmuja˛cych eksponowane stanowiska, wystosowało memoriał do papiez˙a Benedykta XV o odwołanie Biskupa. Ws´ród podpisanych znajdował sie˛ Alfons Parczewski, dziekan wydziału prawa i póz´niejszy rektor Uniwersytetu Stefana Batorego, Wacław Studnicki, dyrektor archiwum pan´stwowego w Wilnie, Wacław Andzukowicz, reprezentant artystów i Marcin Malik, przewodnicza˛cy „Ligi Robotniczej”. Memoriał złoz˙ył na re˛ce chargé d’affaire nuncjatury, prałata Ermenegildo Pellegrinettiego 13 wrzes´nia Wacław Studnicki, któremu towarzyszyła ordynatowa Bispingowa65. Sygnatariusze pisza˛, z˙e katolicyzm jest s´cis´le zwia˛zany z polskos´cia˛. Powstanie pan´stwa polskiego otwiera nowe perspektywy dla katolicyzmu. Tymczasem w czasie okupacji niemieckiej został naznaczony na biskupa wilen´skiego ks. Matulewicz, który jest zdeklarowanym wrogiem Polaków. Usiłuje usuwac´ je˛zyk polski, zaste˛puja˛c go je˛zykiem litewskim, a jeszcze w wie˛kszym stopniu je˛zykiem białoruskim. Narzuca ksie˛z˙y Litwinów i Białorusinów na miejsce Polaków, jak na przykład w Giedrojciach i Niemenczynie. Nie ma do niego zaufania społeczen´stwo polskie, co paraliz˙uje prace społeczne. Utrudniał obje˛cie parafii tym ksie˛z˙om Polakom, którzy uciekli przed bolszewikami. Kos´ciół narodowy moz˙e znalez´c´ w Wilnie sprzyjaja˛ce warunki do rozwoju. Seminarium grozi demoralizacja. Biskup propaguje je˛zyk białoruski, który stanowi pomost do je˛zyka rosyjskiego, a ten jest zwia˛zany z prawosławiem. Dlatego domagaja˛ sie˛ odwołania bp. Matulewicza, bo on osłabia wpływy polskie, a „godzic´ w wpływy polskie oznacza uderzac´ w katolicyzm”66. Prałat Pellegrinetti przesyłaja˛c memoriał do Rzymu, uwaz˙ał za stosowne zaopatrzyc´ go w uwagi, które uczynił swoim rozmówcom, ws´ród 402 64 Stolica, s. 213, raport Rattiego z 14 II 1920. 65 LMAB, F 43, 14458, kopia memoriału z adnotacja˛, kto i kiedy go wre˛czył. 66 ASCAPC, Paesi Baltici 6, prot. 28011; kopia: LMAB, F 43, vol. 14458.
RkJQdWJsaXNoZXIy MjI2Mw==