nie moz˙na powiedziec´, z˙e był dla nas zły i do nas odnosił sie˛ wrogo. Nie, tego nie moz˙na powiedziec´. Wprost przeciwnie, czasem w rozmowie z działaczami białoruskimi z˙ałował, z˙e on dla białoruskiego narodu niczego nie moz˙e zrobic´, bo jest zwia˛zany polityka˛ polskiego rza˛du. Widział on wszystkie nasze krzywdy, wszystkie niesprawiedliwos´ci i niedole, litował sie˛ nad białoruskim narodem jak nad politycznym Łazarzem, rozumiał jego poniz˙enie, ale podac´ jemu re˛ki i podnies´c´ z niedoli nie odwaz˙ył sie˛. I my, Białorusini, za to go nie obwiniamy, my obwiniamy te uwarunkowania, w których z˙ył. Dlatego to Białorusini nazywali go i nazywaja˛ człowiekiem sprawiedliwym, który nam współczuł, rozumiał i sprawiedliwie odnosił sie˛ do nas”4. Swoich przeciwników bp Matulewicz zaliczał do dwóch grup: „Grupka ksie˛z˙y i wielu włas´cicieli ziemskich prowadzi przeciwko mnie agitacje˛. Groz˙a˛, z˙e mnie usuna˛, albo nawet zabija˛. Wola Boska. Dopóki Ojciec S´wie˛ty kaz˙e, nie rusze˛ sie˛ sta˛d. Nieraz to im os´wiadczałem”5. Przywódca˛ ksie˛z˙y był znany nam juz˙ kanonik Karol Lubianiec6. Natomiast ws´ród s´wieckich wyja˛tkowa˛ role˛ odegrał Jan Obst, redaktor „Dziennika Wilen´skiego”, zasilaja˛cy swymi tekstami równiez˙ pozostałe dwie gazety. Najcze˛s´ciej pisywał ukryty za literami X.Y.Z. Dopiero w 1924 roku ujawnił swoje nazwisko7. Kazimierz Okulicz, długoletni wilnianin i historyk Wilen´szczyzny, wspominał redaktora Obsta jako odznaczaja˛cego sie˛ „fanatyzmem narodowym”8. Ks. Antoni Zienkiewicz, dziekan głe˛bocki pisał o nim, z˙e był „nazywany papiez˙em na diecezje˛ wilen´ska˛. Istotnie, nie ma sprawy kos´cielnej, w której by nie zabrał on głosu lub na której nie połoz˙ył swego approbatur, czy jak w stosunku do poczynan´ biskupa Matulewicza – zawsze tylko reprobatur, przy czym, gdy idzie o osobe˛ tego biskupa, jego furor endecicus nie zna granic i miary”9. 388 4 S. K-i, Znacen´nie wilenskaha biskupa ks. Juraha Matulewicˇa, „Biełaruskaja Krynica” 1925 nr 2, s. 3. 5 LL, s. 159, do F. Bucˇysa, 29 XI 1923. 6 Litterae, s. 254, J. Matulewicz do L. Lauriego, 26 VII 1925. 7 „Przegla˛d Katolicki” 1924, nr 33. 8 K. Okulicz., Brzask, dzien´ i zmierzch na ziemiach Litwy historycznej. Szkic historycznopublicystyczny. Odbitka z „Pamie˛tnika Wilen´skiego”, [Londyn 1973], s. 25. 9 A. Zienkiewicz , W obronie czci biskupiej, „Przegla˛d Katolicki” 1925, nr 30, s. 473-474.
RkJQdWJsaXNoZXIy MjI2Mw==