zakonów przybywali jedynie z terenów Galicji, gdzie jawne z˙ycie zakonne ocalało. Patrza˛c na rozmieszczenie klasztorów w diecezji wilen´skiej, widzimy, z˙e z˙ycie zakonne koncentrowało sie˛ w os´rodkach miejskich w s´rodkowej i zachodniej cze˛s´ci diecezji, w tym az˙ 29 klasztorów znajdowało sie˛ w samym Wilnie. Taka sytuacja niepokoiła Litwinów. 3 sierpnia 1925 roku „Vilniaus Aidas” pisał: „Wkrótce w Wilnie nie pozostanie ani jednego kos´cioła, ani jednych murów, gdzie by nie siedzieli zakonnicy, którym przekazuje sie˛ i poboczna˛ misje˛, która nic dobrego nie rokuje nie-Polakom”5. Zakony prowadziły przedszkola, domy opieki, róz˙nego typu szkoły, internaty, wydawnictwa, organizacje katolickie oraz pracowały w róz˙- norakich formach duszpasterstwa, zwłaszcza ksie˛z˙a. Gdy bp Matulewicz przybył do Wilna, w dawnym kos´ciele jezuitów s´w. Kazimierza, zastał kapelana armii niemieckiej ks. Fryderyka Muckermanna, jezuite˛. Ks. Muckermann nauczył sie˛ nieco je˛zyka polskiego i na pros´be˛ Biskupa, pozostał w mies´cie organizuja˛c robotników6. Powstała˛ organizacje˛ póz´niej nazwano Chrzes´cijan´ska˛ Liga˛ Robotnicza˛. W 1920 roku do Wilna przybyli polscy jezuici. Współpraca z tym zespołem nie układała sie˛ dobrze. Zdaniem majora Usquiano z Kontrolnej Komisji byli „zbyt wielkimi polskimi narodowcami”. Potwierdził to bp Matulewicz mówia˛c, z˙e pierwszy superior o. Ludwik Rudnicki „robił duz˙o błe˛dów pod tym wzgle˛dem w kazaniach i tak juz˙ za niego w czasie zebran´ Ligi Robotniczej s´w. Kazimierza agitatorzy krytykowali biskupa kowien´skiego, duchowien´stwo z˙mudzkie i podburzali przeciwko nim tłumy. Pochwaliłem ojca Muckermanna, który słuz˙ył wszystkim; oby takich było wie˛cej”7. Według relacji ks. Jana Krišcˇiukaitisa, Biskup zwrócił sie˛ ze skarga˛ na zakonników do ojca generała Włodzimierza Ledóchowskiego. W krótkim czasie tych ksie˛z˙y zasta˛pili inni8. Ksie˛z˙a jezuici w 1921 roku otworzyli szkołe˛ powszechna˛ z internatem, a w roku naste˛pnym gimnazjum. W 1921 obje˛li takz˙e kos´ciół 320 5 Cytuje˛ za: Bezczelna napas´c´ na zakony katolickie w Wilnie, „Dziennik Wilen´ski” 5 III 1925 nr 53. 6 Journal, s. 185-186. 7 Journal. s. 309. 8 J. Krišcˇiukaitis, Wspomnienia sekretarza o Biskupie wilen´skim, w: Wspomnienia, s. 265.
RkJQdWJsaXNoZXIy MjI2Mw==