i własnej narodowos´ci. Akcja˛ misyjna˛ powinna kierowac´ Stolica Apostolska. Do tej pracy nalez˙y zaangaz˙owac´ przede wszystkim misjonarzy pochodza˛cych z Zachodu, z którymi narody Wschodu nie maja˛ z˙adnych konfliktów. Dobrymi pracownikami be˛da˛ tez˙ misjonarze wywodza˛cy sie˛ z samych ewangelizowanych krajów. Kandydaci na misjonarzy, Polacy i inni „powinni byc´ kształceni i wychowywani w autentycznym i apostolskim duchu raczej w Rzymie, w samym centrum religii katolickiej”. Dodał w kon´cu: „Poniewaz˙ w naszej wilen´skiej diecezji znajduja˛ sie˛ liczni schizmatycy Białorusini, a takz˙e niemało Ukrain´ców i Rosjan, bardzo lez˙y mi na sercu, aby tak powaz˙ne i s´wie˛te dzieło z´le nie prowadzono lub nawet udaremniono”32. Towarzystwo misyjne zostało załoz˙one na publicznym kongresie w Warszawie 4 grudnia 1921 roku. Przewodniczył mu kardynał Edmund Dalbor. Było obecnych 7 innych biskupów, w tym inicjator i tymczasowy prezes abp Ropp. Diecezje˛ wilen´ska˛ reprezentował kanonik Jan Uszyłło. W porównaniu z pierwotnym projektem, nasta˛piły zmiany. Zarówno kardynał Dalbor jak i abp Ropp os´wiadczyli, z˙e Towarzystwo ma charakter wyła˛cznie religijny33. Czyz˙by to był wpływ uwag krytycznych bp. Matulewicza? Konferencja Episkopatu Polski, obraduja˛ca w dniach 21-25 czerwca 1922 roku w Cze˛stochowie, zaaprobowała Towarzystwo34. Nawet poprawiony statut, dla wielonarodowej diecezji wilen´skiej, zdaniem bp. Matulewicza, był nie do przyje˛cia. Nie podobało mu sie˛ ukierunkowanie Towarzystwa na wschodnie narody słowian´skie. Mie˛dzy innymi pisał: „Schizmatycy bardzo sie˛ czuja˛ uraz˙eni, gdy sie˛ dowiaduja˛, z˙e ich robi sie˛ celem misji, jak sie˛ wyraz˙aja˛, na równi z Afrykan´- czykami”35. Z tych słów widac´, z˙e formuła „misji” w stosunku do prawosławnych mu nie odpowiadała. Nie podobało mu sie˛ tez˙ zdanie: „Celem Towarzystwa jest realizowanie zadan´ Narodu Polskiego w dziedzinie 312 32 Tamz˙e, list J. Matulewicza do L. Lauriego, 4 XII 1921. 33 Tamz˙e, Protocollo della sessione tenuta a Varsavia il 15 Decembre 1921 per costituire in Polonia la Societa per le Missioni. 34 LCVA, 1674, 2, vol. 18, k. 61, list E. Roppa do J. Matulewicza, 12 XI 1922. 35 LCVA, 1674,2, vol. 18, k. 64-65, list J. Matulewicza [do E. Roppa], 31 XI 1922.
RkJQdWJsaXNoZXIy MjI2Mw==