zarzut, powszechnie stawiany wszystkim ksie˛z˙om Litwinom i Białorusinom, z˙e do jego przybycia panował spokój, a obecnie „rozpocze˛ła sie˛ agitacja białoruska i wszelkie na tym tle zatargi” oraz z˙e czyni go odpowiedzialnym za zajs´cia z 26 kwietnia wraz z bp. Matulewiczem, który upowaz˙nił komisje˛ „do przeprowadzenia w parafii głosowania w sprawie wprowadzenia naboz˙en´stw w je˛zyku białoruskim”. Minister nie powtarza zarzutu ministra spraw wewne˛trznych, z˙e Biskup chce na drodze faktów dokonanych obejs´c´ jeszcze nieobowia˛zuja˛cy konkordat. Twierdzi natomiast, z˙e konkordat juz˙ moralnie obowia˛zuje i Biskup jest winny jego naruszenia, a Konferencje˛ Episkopatu kompetentna˛ w tych sprawach, stawia wobec faktów dokonanych49. Biskup Matulewicz 29 maja brał udział w Konferencji Episkopatu, na posiedzeniu której przedłoz˙ył sprawe˛ z˙odziska˛. Konferencja przyje˛ła rezolucje˛, „iz˙ stoi na tym stanowisku, by uwzgle˛dnic´ z cała˛ z˙yczliwos´cia˛ i sprawiedliwos´cia˛ potrzeby duchowe wszystkich wiernych Rzeczypospolitej Polskiej bez róz˙nicy narodowos´ci”50. Powołuja˛c sie˛ na te˛ decyzje˛, 11 czerwca kuria wilen´ska z polecenia Ordynariusza wydała rozporza˛dzenie, którym zatwierdziła w kos´ciele z˙odziskim porza˛dek naboz˙en´stw, jaki sie˛ ustalił, to znaczy, z˙e kazanie białoruskie powinno sie˛ głosic´ w czasie sumy, a polskie bezpos´rednio po niej51. W ten sposób sprawe˛ je˛zyka strona kos´cielna załatwiła. Na pismo MWRiOP Biskup odpowiedział 21 czerwca, a wie˛c tydzien´ przed złoz˙eniem rezygnacji z urze˛du. Wyjas´nił ministrowi Grabskiemu, z˙e nie wyznaczył komisji w celu przeprowadzenia spisu, by wprowadzic´ naboz˙en´stwa w je˛zyku białoruskim, gdyz˙ te naboz˙en´stwa były odprawiane juz˙ od 7 wrzes´nia 1924 roku, a jedynie aby ustaliła proporcje˛ ludnos´ci uz˙ywaja˛cej tych dwóch je˛zyków. W zwia˛zku z tym odpadał zarzut, z˙e Biskup chciał Konferencje˛ Episkopatu postawic´ wobec faktów dokonanych. Na marginesie tej dyskusji polemizował z twierdzeniem Grabskiego, z˙e konkordat juz˙ moralnie obowia˛zuje, podkres´laja˛c, z˙e nie ma z˙adnych podstaw do takiego sa˛du ani w teks´cie konkordatu, ani w prawie ogólnym. Wprost przeciwnie, jedna z zasad głosi, z˙e „pra301 49 AAN, MWRiOP, 940, k. 120. 50 Tamz˙e, bp Matulewicz do St. Grabskiego ministra WRiOP, 21 VI 1925. 51 A. Stankiewicz , Rodnaja mowa..., dz. cyt., s. 160-161.
RkJQdWJsaXNoZXIy MjI2Mw==