osa˛dzic´ na ile te dane oddawały stan faktyczny pragnien´ mieszkan´ców Z´odziszek, w kaz˙dym razie, jak wynika z mapy, w tych okolicach w domu je˛zykiem białoruskim posługiwało sie˛ przynajmniej 75% ludnos´ci46. Była to jedyna próba oceny proporcji ludnos´ci obu narodowos´ci i rozwia˛zania konfliktu je˛zykowego polsko-białoruskiego. Sprawa „spisu” wywołała poruszenie władz policyjnych na wszystkich szczeblach, poczynaja˛c od policji powiatowej w S´wie˛cianach, poprzez policje˛ polityczna˛ w Wilnie47 a na Ministerstwie Spraw Wewne˛trznych kon´cza˛c. W oparciu o zebrany materiał Ministerstwo Spraw Wewne˛trznych w pis´mie do MWRiOP z 15 maja 1925 roku, przedstawiło własna˛ interpretacje˛ zajs´c´ w Z´odziszkach. Czytamy tam: „Jak wynika ze sprawozdania Komendy Policji Politycznej Okre˛gu Wilen´skiego głosowanie za wprowadzeniem naboz˙en´stw w je˛zyku białoruskim w kos´ciele z˙odziskim odbyło sie˛ za wiedza˛ i aprobata˛ bp. Matulewicza, co wskazuje na da˛z˙enie tegoz˙ do obejs´cia postanowienia artykułu 23 konkordatu jeszcze przed uprawomocnieniem sie˛ tegoz˙ i wprowadzenia via facti je˛zyka białoruskiego i litewskiego do naboz˙en´stw. Moz˙liwa˛ jest rzecza˛, iz˙ podobne usiłowania be˛da˛ miec´ miejsce równiez˙ i w innych parafiach diecezji wilen´skiej. Poniewaz˙ wypadkom tym zazwyczaj towarzyszy wzburzenie umysłów i zakłócenie spokoju publicznego, pozwalam sobie zwrócic´ uwage˛ Pana Ministra na to, czy by nie uznał za stosowne wywrzec´ odpowiedniego nacisku na Wilen´ska˛ Kurie˛ Biskupia˛, aby powstrzymywała zarza˛dzenia, które zmierzaja˛ do zmiany obecnych stosunków w je˛zyku naboz˙en´stw w drodze plebiscytu”48. Minister MWRiOP Stanisław Grabski, stosownie do sugestii Ministerstwa Spraw Wewne˛trznych, 30 maja 1925 roku wystosował do bp. Matulewicza pismo, w którym pod adresem ks. Godlewskiego skierował 300 46 J. Janczk i T. Ładogórski, Zarys rozmieszczenia..., dz. cyt., zał. mapa. 47 AAN, MWRiOP, 904, k. 137, pismo Komendy Policji Powiatowej w S´wie˛cianach do Podprokuratora V Rewiru, 6 V 1925; tamz˙e, k. 122, Policja Polityczna w Wilnie do Ministerstwa Spraw Wewne˛trznych. 48 AAN MWRiOP, 904, k. 121; wspomniany 23 artykuł Konkordatu orzeka iz˙ „Z˙adna zmiana w je˛zyku, uz˙ywanym w diecezjach obrza˛dku łacin´skiego do kazan´, naboz˙en´stw dodatkowych i wykładów innych, niz˙ wykłady nauk s´wie˛tych w seminariach, nie be˛dzie dokonywana inaczej, jak za specjalnym upowaz˙nieniem Konferencji Biskupów Obrza˛dku łacin´skiego” /Dziennik Ustaw R.P. 1925, nr 72, poz. 501/.
RkJQdWJsaXNoZXIy MjI2Mw==