merytorycznych. Dowodził, z˙e je˛zyk białoruski ma gramatyke˛, słowniki oraz z˙e tłumaczenie Pisma s´wie˛tego ma juz˙ swoja˛ tradycje˛. Zakon´czył polemike˛ cytuja˛c s´w. Augustyna: „Lepiej jest, gdy zgania˛ nas specjalis´ci od gramatyki (dodam od siebie: teraz politycy), aniz˙eli nie zrozumieja˛ ludzie”33. Ksia˛z˙ke˛ wydano drukiem z aprobata˛ bp. Matulewicza w 1923 roku pod redakcja˛ ks. Adama Stankiewicza. Stanowiła powaz˙na˛ pomoc dla duszpasterstwa w je˛zyku białoruskim. Na Biskupa posypały sie˛ gromy w „Dzienniku Wilen´skim”34. Sprawa je˛zyka białoruskiego w Z˙odziszkach nabrała najwie˛kszego rozgłosu. Parafia w 1924 roku liczyła 3000 parafian35. Znajdowała sie˛ w powiecie s´wie˛cian´skim na terenie zamieszkanym przynajmniej w 75% przez Białorusinów36. Od 1921 r. proboszczem parafii był ks. Wincenty Godlewski. Wiedza˛c, z˙e bp Matulewicz ma wielkie zrozumienie dla je˛zyka białoruskiego w duszpasterstwie, a jednoczes´nie znaja˛c jego skre˛powanie zewne˛trznymi warunkami37, od 7 wrzes´nia 1924 roku na własna˛ odpowiedzialnos´c´ zacza˛ł głosic´ kazania po białorusku. W uzasadnieniu tego kroku powołał sie˛ na dokumenty kos´cielne dotycza˛ce je˛zyka białoruskiego oraz na ustawy je˛zykowe z 31 lipca 1924 roku, które dały ludnos´ci impuls, aby domagac´ sie˛ je˛zyka białoruskiego równiez˙ i w kos´ciele38. Pierwsze kazanie, w relacji przychylnie dla sprawy białoruskiej nastawionego „Przegla˛du Wilen´skiego”, zostało przyje˛te „na ogół z˙yczliwie ze strony me˛z˙czyzn, a z pewnym przeka˛sem ze strony kobiet”. Ludnos´c´ białoruska bała sie˛ nowos´ci. Po paru „próbnych” kazaniach, komitet parafialny składaja˛cy sie˛ z 22 osób uchwalił, przy jednym głosie przeciw i 2 wstrzymuja˛cych sie˛, z˙e kazania powinny 298 33 Tamz˙e, k. 5-9, list P. Kraujalisa do bp. Matulewicza, 3 VIII 1921. 34 J. Dzis´nien´czyk, Kto tu winien, „Dziennik Wilen´ski” 1924 nr 20; podobnie: BLAN, F 43-7080, Memoriał..., s. 13. 35 Catalogus [...] Dioecesis Vilnensis [...] 1925, s. 91. 36 J. Janczak i T. Ładogórski, Zarys rozmieszczenia narodowos´ci na ziemiach północnowschodnich II Rzeczypospolitej, w: PAN, Historia Polski, t. IV, Warszawa 1966, mapa zała˛cznikowa. 37 W. Hadleuski, Z uspaminau ab s´w. p. arcybiskupie J. Matulewicˇu w: AJM, s. 304. 38 AAN, MWRiOP, 904, k. 130-132, w: Godlewski do bp. Matulewicza z 15 XI 1924; Ustawy je˛zykowe z 31 VII 1924 dozwalaja˛ce w szerszym zakresie stosowac´ mie˛dzy innymi je˛zyk białoruski w szkołach, sa˛dach, notariacie, urze˛dach /Dziennik Ustaw R.P., 1924, nr 73, poz. 724, nr 78, poz. 757 i 766/.
RkJQdWJsaXNoZXIy MjI2Mw==