Zaste˛puja˛c ks. Józefa Hermanowicza, proboszcza w Łopienicy Wielkiej, ks. Konstanty Stepowicz 27 lipca i 3 sierpnia 1919 roku głosił kazania po białorusku. Według relacji proboszcza, parafianie nie sprzeciwiali sie˛ temu, prosili tylko, aby była takz˙e nauka po polsku. Jednak okoliczne polskie duchowien´stwo postanowiło nie dopus´cic´ do uz˙ywania je˛zyka białoruskiego, bojkotuja˛c ks. Hermanowicza i jego parafie˛. Je˛zyk białoruski wywołał z˙ywe zainteresowania prawosławnych, którzy „z wielka˛ ochota˛ przychodzili do łopienickiego kos´cioła”. Jednak bp Matulewicz polecił przywrócic´ poprzedni porza˛dek, co niewa˛tpliwie uczynił z wielkim bólem20. Autorzy memoriałów do nuncjusza Lorenzo Lauriego i do rza˛du polskiego podaja˛, z˙e nowo mianowany proboszcz w Ławaryszkach ks. Jan Siemaszkiewicz ogłosił, z˙e 8 wrzes´nia 1920 roku po nieszporach be˛dzie wygłoszone kazanie po białorusku. Grupa parafian zagroziła, z˙e dojdzie do awantur, jes´li spróbuje uskutecznic´ swój zamiar. Wspomniani autorzy podkres´laja˛, z˙e działo sie˛ to za rza˛dów litewskich, a wie˛c nie mogło byc´ mowy o jakiejs´ agitacji ze strony władz polskich21. Jednak działała tu inna spre˛z˙yna. A. Jankowski, parafianin z Ławaryszek, pisze, z˙e na terenie parafii przebywał dawny proboszcz ks. Konstanty Gruz´dz´, który po zapowiedzeniu kazania „zacza˛ł straszyc´ ludzi, z˙e Białorusini to mariawici i chca˛ wprowadzic´ do kos´cioła prawosławie”22. Ks. Michał Piotrowski, proboszcz parafii Boruny, prowadził ws´ród Białorusinów akcje˛ os´wiatowa˛. Z ludnos´cia˛ rozmawiał „po prostemu”. W zwia˛zku z tym miejscowy dziekan ks. Czesław Górski, o którym mówiono, z˙e współpracuje z policja˛ i donosi na ksie˛z˙y23, wystosował do niego upomnienie, aby nie rozmawiał z ludz´mi po białorusku, gdyz˙ jego poste˛powaniem sa˛ zainteresowane wszystkie władze i moz˙e za to pocierpiec´24. Ks. Piotrowski nie wprowadził je˛zyka białoruskiego do s´wia˛tyni. Jedyne kazanie w tym je˛zyku wygłosił 15 sierpnia 1920 roku 295 20 A.Stankiewicz, Rodnaja mowa..., dz. cyt., s. 128, list ks. Józefa Hermanowicza. 21 AAN, MWRiOP 457, k. 124, Pro memoria do rza˛du polskiego; A son Excellence le nonce apostolique en Pologne Moseigneur Laurent Lauri, Wilno [1923], s. 23. 22 „Gazeta Krajowa” 1921, nr 92, 27 IV s. 3. 23 Journal, s. 296. 24 A. Stankiewicz , Rodnaja mowa..., dz. cyt., s. 130, list ks. Cz. Górskiego do ks. M. Piotrowskiego, 23 VIII 1919.
RkJQdWJsaXNoZXIy MjI2Mw==