[...]. Dodałem, z˙e mnie nie obchodza˛ narodowos´ci, lecz z˙e ja be˛de˛ wspierał ich prace˛ z naste˛puja˛cych przyczyn: 1) Widze˛, z˙e lud białoruski jest ciemny, nie zna katechizmu, nie umie sie˛ spowiadac´. Najlepiej tych rzeczy nauczy sie˛, jes´li be˛dzie pouczony w swoim rodzimym je˛zyku. 2) Białorusini odradzaja˛ sie˛, odz˙ywaja˛, podnosza˛ sie˛ i jes´li ksie˛z˙a i katolicy s´wieccy nie skieruja˛ tego ruchu na włas´ciwe tory, to oni wypacza˛ sie˛ i pójda˛ przeciwko Kos´ciołowi. 3) Zadaniem Kos´cioła nie jest uczyc´ je˛zyków, ale w zrozumiałym dla ludu je˛zyku uczyc´ tego, co jest potrzebne do zbawienia. 4) Białorusini po dojs´ciu do s´wiadomos´ci be˛da˛ póz´niej obwiniac´ Kos´ciół, gdyby on starał sie˛ ich wynaradawiac´. Nam musza˛ lez˙ec´ na sercu równiez˙ i Białorusini prawosławni i ci, którzy byli unitami. Do nich moz˙emy zbliz˙yc´ sie˛ głosza˛c im słowo Boz˙e tylko w je˛zyku białoruskim. To włas´nie powinni uwaz˙ac´ za swój obowia˛zek i powołanie ksie˛z˙a Białorusini”5. Jeszcze mocniej to podkres´lił w rozmowie z klerykami wilen´skimi, którzy wkrótce mieli przyja˛c´ s´wie˛cenia: „Mówiłem wszystkim: koniec kon´ców, ba˛dz´ sobie kim chcesz, ale miej serce kapłana apostoła i gdy dostaniesz sie˛ na parafie˛, naprawde˛ słuz˙ ludziom z wielka˛ gorliwos´cia˛, przystosowuja˛c sie˛ do nich, a nie zmuszaja˛c ich, z˙eby oni według twoich zachcianek uczyli sie˛ obcego dla nich je˛zyka. Jezus posłał nas uczyc´ wiary, głosic´ Ewangelie˛, a nie z˙eby uczyc´ je˛zyków. Jezus kazał nam troszczyc´ sie˛ o zbawienie ludzi, a nie prowadzic´ swojej polityki narodowos´ciowej, wykorzystuja˛c s´lepote˛ i ciemnote˛ ludu”6. Swoja˛ sympatie˛ dla Białorusinów i ich je˛zyka bp Matulewicz zamierzał okazac´ w dniu ingresu do katedry. Pragna˛ł, aby probulla została odczytana takz˙e w je˛zyku białoruskim. Poprosił tez˙ ks. Władysława Tołoczko, Białorusina, o napisanie mu kazania w tymz˙e je˛zyku. Jednak Kapituła jako gospodarz uroczystos´ci, zdecydowanie sie˛ sprzeciwiła7. Juz˙ w pierwszych miesia˛cach swego pasterzowania kilka razy zetkna˛ł sie˛ ze sprawa˛ je˛zyka białoruskiego. 27 lutego 1919 roku przybył do 291 5 Journal, s. 206-207. 6 Journal, s. 231. 7 Journal, s. 149, 153-155.
RkJQdWJsaXNoZXIy MjI2Mw==