w naboz˙en´stwach. Gdyby wtedy za panowania Polaków został usunie˛ty je˛zyk litewski z kos´cioła, bez wa˛tpienia i Litwini po obje˛ciu władzy, kieruja˛c sie˛ zemsta˛, usune˛liby je˛zyk polski. Nie moz˙na dopus´cic´, aby, jak kiedys´ w smutnej epoce protestantyzmu, i w naszych czasach, zaraz˙onych choroba˛ nacjonalizmu, miała zastosowanie zasada: «czyje panowanie, tego religia»”40. Druga˛ parafia˛, w której usiłowano usuna˛c´ je˛zyk litewski z kos´cioła był Radun´. Na tym tle trwał tam ostry konflikt w latach 1922-1924. Niewa˛tpliwie było to zwia˛zane z formalnym obje˛ciem władzy nad Wilen´szczyzna˛ przez Polske˛ wiosna˛ 1922 roku. Radun´ była to mieszana narodowos´ciowo parafia, składaja˛ca sie˛ z Białorusinów, Litwinów i Polaków, lez˙a˛ca w powiecie Lida w województwie nowogródzkim. Według spisu administratora apostolskiego ks. Kazimierza Michalkiewicza z 1912 roku, liczyła 9398 parafian, z których 6417 zadeklarowało uz˙ywanie je˛zyka polskiego i 2981 osób je˛zyka litewskiego41. W chwili wybuchu konfliktu, według ksie˛z˙y znaja˛cych te˛ parafie˛, Litwinów i Polaków, liczba ludnos´ci posługuja˛cej sie˛ je˛zykiem litewskim wynosiła ponad 3 tysia˛ce osób42. Zdaniem prałata Michalkiewicza, ks. rektora Jana Uszyłły i ks. proboszcza Stanisława Chodyki, uz˙ywanie je˛zyka litewskiego było nie tylko wskazane, ale konieczne43. W oparciu o ten spis prałat Michalkiewicz 28 czerwca 1912 roku ustalił porza˛dek naboz˙en´stw w obu je˛zykach, równolegle uz˙ywanych od kon´ca XIX wieku44. Proboszczem parafii od 1912 roku był ks. Wiktor Kochan´ski, Polak, niedbały o budynki kos´cielne, któremu za to Biskup wytoczył proces kos´cielny. Polecił, aby zamienił sie˛ na parafie˛ z ks. Józefem Szołkowskim z Bujwidz, równiez˙ Polakiem. Poniewaz˙ o ks. Szołkowskim w Raduniu rozpowszechniano obraz´liwe plotki, nie chciał przybyc´ do nowej parafii. W tej sytuacji Biskup mianował ks. Stanisława Chodyke˛, 281 40 AGM, Acta GM, Acta Vilensia, De turbis in ecclesia Radunensi relatio, 4 VI 1924, s. 19. 41 Tamz˙e, De turbis..., s. 1. 42 Tamz˙e, s. 2. 43 Tamz˙e, s. 6-7. 44 Tamz˙e, zała˛czniki, k. 1, Ordo divini officii in ecclesia Radunensi, s. 1.
RkJQdWJsaXNoZXIy MjI2Mw==