W komentarzu do tego listu Stefan Wilczyn´ski, członek prezydium Rad Ludowych, informował, z˙e od pie˛ciu miesie˛cy wysyłano do bp. Matulewicza delegacje z róz˙nych parafii, a trzy miesia˛ce temu wysłano delegacje z parafii: Widziniszki, Malaty, Inturki, Szyrwinty, Giedrojcie i Bogusławiszki do nuncjusza Rattiego. Poniewaz˙ nie odniosło to z˙adnego skutku, odwołano sie˛ do opinii publicznej, groz˙a˛c wywoz˙eniem ksie˛z˙y z parafii, jak to miało miejsce w Giedrojciach, i odwołaniem sie˛ do Sejmu w Warszawie12. Był to frontalny atak instytucji politycznej na niezalez˙nos´c´ Kos´cioła. Z inicjatywy prałata Michalkiewicza, który mianował wspomnianych proboszczów i ustalił porza˛dek naboz˙en´stw, kuria biskupia 6 stycznia 1920 roku wydała komunikat, opublikowany w „Dzienniku Wilen´skim”, be˛da˛cy odpowiedzia˛ na list otwarty Rad. Wyjas´niała w nim, z˙e porza˛dek naboz˙en´stw został ustalony na podstawie okólnika administratora apostolskiego Michalkiewicza z 1911 roku w oparciu o spisy ludnos´ci. Tenz˙e prałat w 1916 roku wydał dodatkowy okólnik, zabraniaja˛cy proboszczom samowolnych zmian w porza˛dku naboz˙en´stw. Bp Matulewicz utrzymał w mocy ten okólnik, „uznaja˛c te rozporza˛dzenia za jedynie moz˙liwe wyjs´cie w obecnych czasach w tak zawikłanej sprawie”. Nie stwierdzono, aby ten porza˛dek gdziekolwiek został naruszony. W cia˛gu tych niewielu lat stosunek liczbowy parafian nie uległ az˙ tak radykalnym zmianom, aby teraz zachodziła koniecznos´c´ gwałtownej korekty. Zjawiały sie˛ wprawdzie w kurii delegacje z niektórych parafii z bardzo radykalnymi z˙a˛daniami, lecz poniewaz˙ nie były one poparte z˙adnymi faktycznymi danymi, nie mogły byc´ uwzgle˛dnione. Komunikat kon´czył sie˛ słowami: „Władza Kos´cielna, czynia˛c wszystko, by zadowolic´ słuszne z˙a˛dania zwracaja˛cych sie˛ do niej, nie ulegnie nigdy z˙adnej przemocy ani tez˙ nie zostanie narze˛dziem akcji politycznej”13. Najostrzejsze, najdłuz˙sze, odwołuja˛ce sie˛ do Warszawy i Kowna, a za ich pos´rednictwem, do Rzymu, były konflikty o je˛zyk w Giedrojciach i Raduniu. Giedrojcie lez˙ały w zachodniej cze˛s´ci powiatu wilen´skiego, były parafia˛ polsko-litewska˛. Porza˛dek naboz˙en´stw został w niej ustalony przez bp. Edwarda Roppa, a zatwierdzony przez administratora apostolskiego 275 12 „Dziennik Wilen´ski” 1920 nr 2, s. 3. 13 Komunikat Kurii diecezji wilen´skiej, „Dziennik Wilen´ski” 1920 nr 4, s. 4.
RkJQdWJsaXNoZXIy MjI2Mw==