był je˛zykiem obcym. Zaistniała sytuacja wywołała ogromne antagonizmy narodowos´ciowe. Władze kos´cielne musiały sie˛ ta˛ sprawa˛ zaja˛c´. W 1890 roku bp Franciszek Audziewicz zezwolił na posługiwanie sie˛ je˛zykiem litewskim w nauczaniu katechizmu7. Szczególnie duz˙o troski tej sprawie pos´wie˛cił administrator apostolski ks. Kazimierz Michalkiewicz. Na zjez´dzie ksie˛z˙y 18-19 lutego 1909 uchwalono, z˙e we wszystkich parafiach mieszanych duchowien´stwo musi znac´ zarówno je˛zyk polski, jak i litewski oraz z˙e kazania i katechizacja musza˛ sie˛ odbywac´ w obu je˛zykach. W lis´cie pasterskim z 25 kwietnia / 8 maja 1911 roku okres´lił znaczenie poje˛cia „parafii mieszanej”, rodzaje parafii mieszanych, metody rozwia˛zywania konfliktów na tle narodowos´ciowym itd8. Aby wprowadzic´ w z˙ycie te zarza˛dzenia, dokonał spisu parafian według deklarowanych je˛zyków9. Rok 1912 stanowi date˛ kon´cowa˛ uregulowania spraw je˛zykowych w z˙yciu kos´cielnym od strony prawnej. Do osia˛gnie˛cia harmonii w praktyce było daleko. Problem ten z cała˛ siła˛ odz˙ył po upadku caratu, odrodzeniu sie˛ pan´- stwa polskiego i litewskiego i ostrej rywalizacji mie˛dzy nimi o Wilen´szczyzne˛. Po zdobyciu tego regionu w 1919 roku przez Polske˛, szczególna˛ aktywnos´c´ na tym polu przejawiała organizacja rza˛dowa Straz˙ Kresowa, maja˛ca na celu „obrone˛ wszystkiego, co jest wyrazem interesów pan´- stwowos´ci polskiej, i polskiego stanu posiadania, a wie˛c Kos´cioła rzymsko-katolickiego...”10. 11 grudnia 1919 roku zjazd Rad Ludowych powiatu wilen´skiego, politycznej reprezentacji Straz˙y Kresowej, wystosował list otwarty, opublikowany w „Naszym Kraju”, do bp. Matulewicza. Sygnatariusze w ostrych słowach domagali sie˛ usunie˛cia dziesie˛ciu proboszczów Litwinów, jako obraz˙aja˛cych polskie uczucia narodowe, oraz je˛zyka litewskiego, gdyz˙ Kos´ciół katolicki jest ostoja˛ polskos´ci i ducha narodowego11. 274 7 Stosunki..., dz. cyt., s. 21. 8 LMAB, F 43, 14371; Stosunki..., dz. cyt., s. 37-38; L. Wasilewski , Litwa..., dz. cyt., s. 245. 9 L. Wasilewski , Litwa..., dz. cyt., s. 246-247; Stosunki..., dz. cyt., s. 47-49. 10 AAN, TSK, nr 3, k. 127, statut złoz˙ony do zatwierdzenia przez MSW, II 1919. 11 „Nasz Kraj” 1919, nr 199, s. 2.
RkJQdWJsaXNoZXIy MjI2Mw==