6. W OBRONIE JE˛ZYKA LITEWSKIEGO Litwe˛ i Polske˛ od kon´ca XIV wieku ła˛czyły wie˛zy pan´stwowe i religijne. Towarzyszyły temu ogromne wpływy kultury polskiej. Od 1697 roku je˛zykiem oficjalnym na Litwie stał sie˛ je˛zyk polski1. W Wilnie ostatnich duszpasterzy głosza˛cych kazania w je˛zyku litewskim spotykamy w pierwszej płowie XVIII wieku2. Pocza˛wszy od pocza˛tku XIX wieku na Wilen´szczyz´nie je˛zyk litewski prawie zupełnie znikna˛ł ze s´wia˛tyn´ katolickich3. Ucierało sie˛ przekonanie, z˙e tak jak łacina jest je˛zykiem liturgicznym, tak je˛zyk polski jest je˛zykiem naboz˙en´stw dodatkowych. W okresie zaborów w atmosferze walki z caratem o własna˛ kulture˛, własna˛ wiare˛, własny je˛zyk wyrosły nowe pokolenia inteligencji litewskiej pochodzenia chłopskiego. Ich przedstawiciele wskrzeszali dawne dzieje litewskie, szerzyli miłos´c´ do własnej ojczyzny, kultywowali czes´c´ dla je˛zyka litewskiego, domagaja˛c sie˛ go w z˙yciu publicznym4. Ksie˛z˙a litewscy wycia˛gne˛li praktyczne wnioski z głoszonych haseł, domagaja˛c sie˛ je˛zyka litewskiego w z˙yciu kos´cielnym. Pierwsze kazania w je˛zyku litewskim na terenie diecezji wilen´skiej zacza˛ł głosic´ w 1882 roku ks. Jan Burba5. Przeciwstawiały sie˛ temu na ogół społeczen´stwo i kler polski. Ciekawe, z˙e tej akcji nie wspierała ludnos´c´ litewska, słabo wówczas rozbudzona narodowos´ciowo6, chociaz˙ dla niej je˛zyk polski 273 1 J. Ochman´ski , Litewski ruch narodowo-kulturalny w XIX wieku , Białystok 1965, s. 47. 2 J.Fijalek, Kosciół rzymskokatolicki na Litwie, w: Chrystianizacja Litwy, praca zbiorowa pod red. J. Kloczowskiego, Kraków 1987, s. 311. 3 Stosunki litewsko-polskie w diecezji wilen´skiej i naduz˙ycia partii wszechpolskiej, Wilno 1913, s. 16-18. 4 J. Ochman´ski , Litewski ruch..., dz. cyt., s. 154-159. 5 Stosunki..., dz. cyt., s. 20-21. 6 L. Wasilewski , Litwa i Białorus´, Kraków 1912, s. 247.
RkJQdWJsaXNoZXIy MjI2Mw==