Abp Hryniewiecki ulegaja˛cy manipulacji działaczy Narodowej Demokracji stał sie˛ agitatorem politycznym. Krzywdzone narodowos´ci i ugrupowania polityczne, bronia˛c sie˛, wyste˛powały publicznie, zwłaszcza w prasie, przeciwko niemu. Równiez˙ jeden z ksie˛z˙y białoruskich – ks. Władysław Tołoczko – uja˛ł sie˛ za obraz˙anymi osobami i narodowos´ciami w „Gazecie Krajowej”133, za co bp Matulewicz w komunikacie kurii biskupiej zamieszczonym w „Rzeczypospolitej” surowo go upomniał134. Drugim hierarcha˛, który stanowił dla bp. Matulewicza z´ródło niepokoju, był bp Władysław Bandurski. W 1906 roku został on sufraganem lwowskim. W czasie pierwszej wojny s´wiatowej otaczał opieka˛ duszpasterska˛ Legiony Piłsudskiego. Po utworzeniu Litwy S´rodkowej na pocza˛tku grudnia 1920 roku zamieszkał na stałe w Wilnie. Sam siebie nazywał „swego rodzaju naczelnym kapelanem wojskowym”135. Nuncjuszowi w Warszawie powiedziano, z˙e sprawuje on urza˛d „referendarza os´wiecenia publicznego”136. W rzeczywistos´ci na terenie Wilen´szczyzny pełnił obowia˛zki biskupa polowego, chociaz˙ nie posiadał do tego z˙adnych uprawnien´. Biskupem polowym na cała˛ Polske˛ był bowiem Stanisław Gall. W walkach politycznych Wilna stanowił on kos´cielny sztandar dla ugrupowan´ piłsudczykowskich. Generałowi Mokrzeckiemu, skarz˙a˛cemu sie˛ na polityczne kazania ksie˛z˙y Litwinów i Białorusinów, bp Matulewicz przypomniał wspólnie słyszane kazanie bp. Bandurskiego, wygłoszone w rocznice˛ powstania styczniowego, w którym „nie wspomniał on o Bogu ani jednym słówkiem. Polska˛ zacza˛ł, o Polsce mówił, Polska˛ zakon´czył. Przytaczał tylko polskich poetów: było to typowe wiecowe przemówienie. Wiele takich kazan´ słyszałem, zwłaszcza podczas róz˙nych uroczystos´ci narodowych. Tak przemawiali ksie˛z˙a: Czerniawski, Jasin´ski, Sienkiewicz, Kuleszo, róz˙ni kapelani wojskowi i niektórzy inni ksie˛z˙a”137. Bp Matulewicz uwaz˙ał, z˙e jako Litwin nie moz˙e przeciwstawic´ sie˛ bp. Bandurskiemu z nalez˙na˛ moca˛, aby nie wytoczono przeciw niemu 210 133 W. Tołoczko, Gdzie ma˛dros´c´ cierpienia, „Gazeta Krajowa” 1921, nr 28. 134 „Rzeczypospolita” (wilen´ska) 1921, nr 27, s. 1. 135 Stolica, s. 262, list J. Matulewicza do A. Rattiego, 6 XII 1920. 136 Tamz˙e, s. 275, raport A. Rattiego dla P. Gasparriego, 24 I 1921. 137 Journal, s. 291.
RkJQdWJsaXNoZXIy MjI2Mw==