5 Polaków i az˙ 7 Litwinów, i 1 Białorusin. 26 parafii połoz˙onych na granicy polsko-litewskiej lub w jej pobliz˙u obsługiwało 23 Litwinów i tylko 3 Polaków. W powiecie s´wie˛cian´skim na 34 ksie˛z˙y, Polaków jest 10. Za najbardziej zagroz˙ony uznał powiat dzis´nien´ski obsługiwany przez ksie˛z˙y Białorusinów91. Gdy Roman pisał ten tekst w 1923 roku, w Wilnie nie było juz˙ s´ladu zmian sprzed dwóch lat92. Natomiast na prowincji, zwłaszcza na wschodzie, zaszły pewne zmiany na stałe. Nawet po zaje˛ciu Wilen´- szczyzny przez Z˙eligowskiego nie było che˛tnych do pracy na wschodnich terenach. 23 paz´dziernika 1920 roku bp Matulewicz pisał do nuncjusza Rattiego: „Kapłani, którzy zbiegli, zaczynaja˛ powracac´. Z˙aden jednak z nich nie chce pójs´c´ do wschodniej cze˛s´ci diecezji, gdzie parafie sa˛ niemal zupełnie pozbawione kapłanów i gdzie podróz˙owanie jest bardzo trudne albo wprost niemoz˙liwe”93. Autorzy Memoriału do rza˛du polskiego przypisuja˛ bp. Matulewiczowi przy obsadzaniu parafii na tych terenach okres´lone motywacje polityczne. Uwaz˙aja˛ mianowicie, z˙e przewiduja˛c wybory Biskup kierował ksie˛z˙y Białorusinów na wschodnie tereny, gdzie w 1922 roku Białorusini odnies´li sukces wyborczy. Ale równoczes´nie przypisuja˛ Biskupowi inna˛ motywacje˛ polityczna˛, sprzeczna˛ z poprzednia˛ – z˙e Biskup powracaja˛cych Polaków kierował na wschodnie tereny, gdyz˙ te, zgodnie z traktatem litewsko-rosyjskim, miały przypas´c´ Rosji94. Z˙adnej z tych motywacji nie znajdziemy u bp. Matulewicza. Natomiast nie trudno dostrzec inna˛. W rozmowie z członkiem Komisji Kontrolnej Ligi Narodów majorem Uzquiano, podnosza˛cym zarzut strony polskiej, z˙e jakoby Biskup popierał ksie˛z˙y Białorusinów, ten odpowiedział: „gdziez˙ ich podzieje˛; te ziemie przewaz˙nie sa˛ zamieszkane przez Białorusinów; gdzie pos´le˛ ksie˛dza Białorusina, tam znajdzie sie˛ pomie˛dzy swoimi. 201 91 AAN, MWRiOP, nr 457, k. 81-82. 92 W 1923 roku w Wilnie przebywalo razem z zakonnikami 83 ksie˛z˙y, w tym 8 Litwinów i 3 Bialorusinów. Pracowali w duszpasterstwie, szkolnictwie, seminarium, kurii. Z˙ aden Litwin ani Bialorusin nie byl proboszczem (Catalogus ecclesiarum et cleri Dioecesis Vilnensis [...]1923. 93 Stolica, s. 254, list J. Matulewicza do A. Rattiego, 23 X 1920. 94 AAN, MWRiOP, 422, k. 103-104, pro memoria do rza˛du polskiego w sprawie biskupa J. Matulewicza, [1922].
RkJQdWJsaXNoZXIy MjI2Mw==