Zreszta˛, jestem tego zdania, z˙e tak trzeba: Białorusinów wyznaczac´ na tereny białoruskie, Polaków – na polskie, a Litwinów – na litewskie95. Zasada ta, jak najbardziej słuszna i posiadaja˛ca znamiona apolitycznos´ci, w s´rodowiskach polskich budziła opory. Do ustalonej juz˙ praktyki za rza˛dów poprzednich ordynariuszy nalez˙ało, z˙e ksia˛dz Białorusin, zdradzaja˛cy pragnienie pracy ws´ród rodaków z poszanowaniem ich odre˛bnos´ci kulturalnej, był wysłany do polskiej parafii, gdzie nie miał takiej moz˙liwos´ci. Nawet ks. kanclerz Chalecki, juz˙ po wyjez´dzie bp. Matulewicza, opowiadał sie˛ za pozostawieniem polskich parafii przy diecezji wilen´skiej, gdyz˙ „wichrza˛cych kapłanów Białorusinów nie be˛dzie moz˙na przenies´c´ na rdzenne polskie parafie, by ich unieszkodliwic´”96. Wydaje sie˛, z˙e zasade˛ posyłania ksie˛z˙y do pracy ws´ród ich rodaków bp Matulewicz w miare˛ moz˙nos´ci wprowadzał w z˙ycie. Nawet delegata rza˛du Romana denerwowało to, z˙e wzrosła liczba ksie˛z˙y Litwinów nad granica˛ polsko-litewska˛ i w okolicach S´wie˛cian, a wie˛c tam gdzie było najwie˛cej ludnos´ci litewskiej, oraz liczba ksie˛z˙y Białorusinów w powiecie dzis´nien´skim, w ogromnej wie˛kszos´ci zamieszkanym przez ludnos´c´ białoruska˛97. Zaszłe zmiany nie wsze˛dzie zostały zaakceptowane przez zwycie˛ska˛ strone˛ polska˛. Z Niemenczyna wywieziono ks. Donata Linarta, Litwina98, pochodza˛cego z archidiecezji mohylewskiej. Te˛ akcje˛ przygotował Jan Obst prowadza˛c przeciw niemu kampanie˛ w „Rzeczypospolitej”, w trakcie której przypisał ksie˛dzu powiedzenie, z˙e jedno Zdrowas´ Mario odmówione po litewsku wie˛cej jest warte niz˙ sto po polsku99. Przy kos´ciele s´w. Stefana w Wilnie istniał zakład wychowawczy pod nazwa˛ „Pows´cia˛gliwos´c´ i Praca”, posiadaja˛cy własna˛ szkołe˛ i warsztaty. Zorganizował go i prowadził ks. Napoleon Dyakowski. W czasie inwazji rosyjskiej w 1920 roku opus´cił Wilno i zgina˛ł z ra˛k bolsze202 95 Journal, s. 307. 96 ADS, Podział diecezji i metropolii, 1925-1926, list L. Chaleckiego do bp. H. Przez´- dzieckiego, 9 VIII 1925. 97 T. Janczak i J. Ładogórski, Zarys rozmieszczenia narodowos´ci na ziemiach północnowschodnich II Rzeczypospolitej [zała˛cznik do:] Historia Polski, t. IV, Warszawa 1966. 98 Journal, s. 325 99 „Rzeczpospolita” 1921, nr 96 z 10 IV.
RkJQdWJsaXNoZXIy MjI2Mw==