Autorzy memoriału do papiez˙a Benedykta XV z 9 wrzes´nia 1921 roku pisza˛, z˙e bp Matulewicz „narzuca parafianom ksie˛z˙y, którzy staraja˛ sie˛ wprowadzic´ je˛zyk litewski lub białoruski”82. Jest to najcze˛s´ciej ponawiany zarzut pod adresem Biskupa. Przyjrzyjmy sie˛ temu oskarz˙eniu. W 1925 roku diecezja wilen´ska liczyła 416 parafii83, z których bp Matulewicz utworzył około 8084. W granicach Republiki Litewskiej znajdowały sie˛ 63 parafie85. Trzy najwie˛ksze parafie w diecezji liczyły po przeszło 20 tysie˛cy wiernych, ale było tez˙ dziesie˛c´ poniz˙ej 500 wiernych. Wszystkie parafie miały charakter terytorialny, z wyja˛tkiem dwóch personalnych w Wilnie: jednej dla Litwinów, zwia˛zanej z kos´ciołem s´w. Mikołaja, i jednej dla Niemców przy kos´ciele s´w. Anny86. Bp Matulewicz przy przenoszeniu proboszczów i obsadzaniu opróz˙- nionych parafii normalnie posługiwał sie˛ opinia˛ rady, która składała sie˛ z wikariusza generalnego, kanclerza i dwóch egzaminatorów prosynodalnych87. 11 grudnia 1919 roku Zjazd Rad Ludowych Powiatu Wilen´skiego, reprezentacja polityczna Straz˙y Kresowej, wystosował do bp. Matulewicza list otwarty z z˙a˛daniem natychmiastowego usunie˛cia 10 ksie˛z˙y Litwinów z parafii na terenie powiatu jako szkodza˛cych, niekiedy w sposób „zbrodniczy” aspiracjom narodowym polskim. „Jako Polacy-katolicy, wierni synowie Kos´cioła rzymsko-katolickiego – czytamy w lis´cie – mamy najistotniejsze prawo domagac´ sie˛, aby posługi religijne odbywały sie˛ w je˛zyku ojczystym przez ksie˛dza Polaka i aby Kos´ciół nasz katolicki, który był ostoja˛ polskos´ci i ducha narodowego w chwilach najwie˛kszego jego przes´ladowania przez okrutnych ciemie˛z˙ców, 199 82 ASCAPC, Paesi Baltici 6, prot. 28011 (zała˛cznik). 83 T. Krahel, Zarys dziejów (archi)diecezji wilen´skiej, „Studia Teologiczne” Białystok, Drohiczyn, Łomz˙a, nr 5-6 (1987-1988), s. 66. 84 W 1923 r. bp Matulewicz w sprawozdaniu dla Stolicy Apostolskiej podał, z˙e diecezja liczyła 398 parafii, z których utworzył około 60 (Litterae, s. 32, 38). Liczbe˛ 80 parafii otrzymalis´my z porównania liczb z 1925 i z 1923 roku. 85 T. Krahel, Zarys dziejów..., dz.cyt., „Studia Teologiczne”, Białystok, Drohiczyn, Łomz˙a, nr 5-6 (1987-1988), s. 66. 86 Litterae, s. 38. 87 Litterae,s. 75; AAN, MWRiOP nr 422, k. 83, pismo W. Romana do MWRiOP, 19 V 1923.
RkJQdWJsaXNoZXIy MjI2Mw==