4 marca 1920 roku Augustinas Voldemaras, minister spraw zagranicznych Litwy, wystosował note˛ do Stolicy Apostolskiej, w której ks. Lubian´ca nazwał polonizatorem43. 10 kwietnia 1920 roku prezydent Rady Białoruskiej Bronisław Taraszkiewicz i przewodnicza˛cy Komitetu Białoruskiego w Wilnie dla Pomocy Ofiarom Wojny ks. Adam Stankiewicz złoz˙yli obszerny memoriał wyraz˙aja˛cy sprzeciw wobec nominacji ks. Lubian´ca jako „nacjonalisty polskiego i szowinisty”44. Przy niepewnej jeszcze sytuacji politycznej Wilna, jego kandydatura nie miała szans powodzenia. Juz˙ latem 1919 roku w s´rodowiskach polskich rozgłaszano bałamutne informacje, jakoby bp Matulewicz razem z wizytatorem Rattim uzgodnił kandydata Białorusina. Zdaniem Rattiego, szerza˛cym te plotki chodziło o to, aby wokół bp. Matulewicza „zama˛cic´ wode˛” i wymusic´ mianowanie sufragana Polaka. Plotka ta, według wyraz˙enia nuncjusza, „maja˛ca posmak skandalu” i „zbrodnia wobec Polaków”45, ponownie odz˙yła w roku naste˛pnym. Wymieniano nawet konkretnego kandydata – ks. Fabiana Abrantowicza z Min´ska. Sprawa trafiła na konferencje˛ biskupów polskich odbywaja˛ca˛ sie w dniach 26-28 wrzes´nia 1922 roku46. Bp Matulewicz, chociaz˙ przyzwyczajony do róz˙nych pogłosek na temat spraw wilen´skich, zaniepokoił sie˛, gdyz˙ powaz˙ni ludzie mu powiedzieli, z˙e „ks. abp Teodorowicz posiada pewna˛ wiadomos´c´ z Rzymu, z˙e nominacja ks. Abrantowicza została juz˙ nieodwołalnie postanowiona”. Wobec tego 6 stycznia 1923 roku napisał do nuncjusza Lauriego: „Biora˛c pod uwage˛ okolicznos´ci miejsca i czasu, wydaje mi sie˛ jasne i przejrzyste, jez˙eli sprawy tak sie˛ włas´nie maja˛, to sytuacja ks. Abrantowicza, jako Białorusina, be˛dzie nie do zniesienia, a moz˙e nawet trudna do wytrzymania. Ja zas´ znajde˛ sie˛ w sytuacji trudniejszej niz˙ dotychczas. Teraz tutaj oczekuje sie˛ biskupa sufragana Polaka”47. 192 43 Tamz˙e, Russia 594, prot. 4720. 44 Stolica, s. 130, raport A. Rattiego dla P. Gasparriego, 4 VII 1919. 45 Stolica, s. 130, raport A. Rattiego dla P. Gasparriego, 4 VII 1919. 46 ADS, Akta ogólne, zjazdy XX Biskupów w 1922 r. Zjazd nadzwyczajny biskupów polskich 26-28 wrzes´nia 1922 r. w Warszawie, k. 3, II. 47 LCVA 1674, inw. 2, vol. 49, k. 28, list J. Matulewicza do nuncjusza L. Lauriego, 6 I 1923.
RkJQdWJsaXNoZXIy MjI2Mw==