Bp Matulewicz uznawał prawo dla kaz˙dego człowieka bycia innym. Pisał: „Na sprawy społeczne, polityczne i narodowos´ciowe moga˛ ludzie miec´ nieraz róz˙ne i odmienne pogla˛dy. Czasem trudno orzec, który z tych pogla˛dów prawdziwy i lepszy. De particularibus non datur scientia, powiada s´w. Tomasz. Tu kaz˙demu wolno miec´ swoje zdanie, byleby ono nie sprzeciwiało sie˛ zasadom wiary s´wie˛tej; tu winnis´my jeden drugiego uszanowac´”16. Bp Matulewicz na ogół oceniał swoich ksie˛z˙y pozytywnie, uwaz˙aja˛c, z˙e sa˛ „poboz˙nymi i dobrymi” ludz´mi17. Ale widział w nich tez˙ wady: „Szowinizm narodowy, to jak zauwaz˙yłem choroba ksie˛z˙y tej diecezji” – zapisał w dzienniku w pierwszych miesia˛cach swego pasterzowania18. Obawiał sie˛, z˙e to sie˛ moz˙e obrócic´ na szkode˛ Kos´cioła19. Te˛ chorobe˛ ksie˛z˙y spostrzegali tez˙ inni. Nuncjusz Ratti donosił sekretarzowi stanu P. Gasparriemu: „Jest niestety prawda˛, z˙e niemała cze˛s´c´ duchowien´stwa [litewskiego] daje sie˛ uwodzic´ brzydkiemu i przesadnemu nacjonalizmowi, wyraz´nie antypolskiemu. Jest równiez˙ prawda˛, z˙e Polacy, a szczególnie polskie duchowien´stwo, sa˛ oskarz˙ani przez Litwinów, i nie tylko przez nich (i nie odwaz˙yłbym sie˛ twierdzic´, z˙e zawsze niesłusznie), o nacjonalizm antylitewski i w ogóle sa˛ przeciwni kaz˙demu nacjonalizmowi, który nie byłby polski”20. Jako duszpasterz, bp Matulewicz juz˙ 28 czerwca 1919 roku, wydał List o obowia˛zkach duszpasterskich duchowien´stwa21. Powołuja˛c sie˛ na urza˛d nauczycielski Kos´cioła, przypomniał duszpasterzom o najwaz˙- niejszym ich obowia˛zku: nauczaniu katechizmu zarówno dzieci, jak i dorosłych. Koniecznie powinni uczyc´ wiernych, w co maja˛ wierzyc´ i jak poste˛powac´, aby osia˛gna˛c´ zbawienie. Przywoływał na pamie˛c´ zalecenie Kongregacji Konsystorialnej: „Wszystkim kaznodziejom zakazane jest całkowicie i absolutnie mówic´ w kos´ciele o sprawach politycznych”22. Polecał: „Wzywajcie wszystkich do wzajemnej miłos´ci, do zgo188 16 LP, t. 1, s. 171. 17 Litterae, s. 70, Relatio..., 11 VI 1923. 18 Journal, s. 218. 19 Stolica, s. 122, list J. Matulewicza do A. Rattiego, 4 V 1919; podobnie s. 113, 134, 143. 20 Tamz˙e, s. 134, raport A. Rattiego dla P. Gasparriego, 14 – [15] VII 1919. 21 Pw, s. 167-170. 22 Tamz˙e, s.168.
RkJQdWJsaXNoZXIy MjI2Mw==