Ksie˛z˙a nalez˙eli do trzech grup narodowos´ciowych: Polaków, Litwinów i Białorusinów. W wykazie sporza˛dzonym przez pewnego ksie˛dza Litwina przed 1924 rokiem figuruje 120 ksie˛z˙y Litwinów, z których 81 zaliczono do czynnych zawodowo i 39 do emerytów, chorych, studentów10. Wszyscy ksie˛z˙a Litwini znali zarówno je˛zyk litewski, jak i polski. Było to istotne przy obsadzie parafii, zwłaszcza o ludnos´ci mieszanej, polsko-litewskiej. Najmniej liczna˛ grupe˛ stanowili ksie˛z˙a Białorusini. Nieznany autor, przypuszczalnie ks. Władysław Tołoczko, w styczniu 1919 roku wymienia z imienia i nazwiska 36 ksie˛z˙y Białorusinów. Przy tym nadmienia, z˙e po białorusku swobodnie moga˛ mówic´ setki ksie˛z˙y Polaków i dziesia˛tki Litwinów11. Bp Matulewicz, nawia˛zuja˛c do kwestii narodowos´ci ksie˛z˙y Białorusinów zrobił notatke˛ w swym dzienniku: „Ja cze˛sto nie wiem, który ksia˛dz jest Polakiem, a który Białorusinem, gdyz˙ ci ostatni ukrywaja˛ sie˛ niekiedy ze swoja˛ białoruskos´cia˛, obawiaja˛c sie˛ przes´ladowan´”12. W warunkach wrzenia politycznego i przy z˙yczliwym stosunku bp. Matulewicza, niewa˛tpliwie liczba ksie˛z˙y podana przez ks. Tołoczke˛ nieco wzrosła w najbliz˙szych latach. Poszczególne grupy narodowos´ciowe nie miały do siebie zaufania i w pewnym stopniu z˙yły oddzielnie13. Zarówno ksie˛z˙a Litwini jak i Białorusini, w s´rodowisku polskim cze˛sto spotykali sie˛ z wrogos´cia˛. Do stosunkowo uprzejmych okres´len´ nalez˙y nazwanie proboszczów Litwinów przez ministra spraw wojskowych Władysława Sikorskiego „agentami” bp. Matulewicza14. Nie lepiej odnoszono sie˛ do ksie˛z˙y Białorusinów. Ks. Andrzej Cikoto, Białorusin, rozmawiaja˛c z Biskupem na ten temat, stwierdził: „Jednym słowem, byc´ tutaj [w Wilnie] Białorusinem to najwie˛ksze przeste˛pstwo”15. 187 10 LCVA, 1674, inw. 2, vol. 14, k. 1-2. Spis za podstawe˛ bierze stan prawny, nizalez˙nie od tego, czy dany ksia˛dz przebywa na terenie diecezji czy nie. 11 Tamz˙e, vol. 32, k. 11-12. Tekst bez autora. Sa˛dza˛c po charakterze pisma , napisał go ks, Władysław Tołoczko. 12 Journal, 307. 13 Litterae, s. 71. 14 AAN, MWRiOP 457, k. 178. 15 Journal, s. 206.
RkJQdWJsaXNoZXIy MjI2Mw==