we75. Do takiego pos´rednictwa zache˛cał tez˙ nuncjusz Ratti76. Porozumienie w sprawie zawieszenia broni podpisano 27 listopada 1920 roku pod wpływem Komisji Kontrolnej Ligi Narodów. Generał Z˙eligowski i Aleksander Prystor 2 kwietnia 1921 roku zwrócili sie˛ do bp. Matulewicza o pos´rednictwo z Kownem w sposób nieformalny. I rzeczywis´cie, Biskup ułatwiał im kontakty z socjaldemokratami, ludowcami i chrzes´cijan´skimi demokratami. „Tak wie˛c pos´rednicze˛ – zanotował – i staram sie˛, by w jakis´ sposób przeciwne strony zacze˛ły prowadzic´ mie˛dzy soba˛ rozmowy i z˙eby doszły do porozumienia. Gdy bliz˙ej przyjrza˛ sie˛ jedni drugim zobacza˛, z˙e ani jedni, ani drudzy nie sa˛ potworami, bo w rzeczywistos´ci ich nie ma, chyba tylko w wyobraz´ni”77. W odpowiedzi na polska˛ pros´be˛ uregulowania konfliktu polsko-litewskiego Liga Narodów 28 paz´dziernika 1920 roku zaproponowała obu stronom przeprowadzenie plebiscytu, powierzaja˛c te˛ sprawe˛ Komisji Kontrolnej. Jednak wskutek nieche˛ci Polaków i Litwinów do tego nie doszło. 20 maja 1921 roku Liga Narodów wysune˛ła propozycje˛ utworzenia pan´stwa litewskiego, poła˛czonego konwencja˛ z Polska˛, składaja˛cego sie˛ z dwóch kantonów: kowien´skiego i wilen´skiego. Litwini ja˛ odrzucili. Wówczas zaproponowała by przyznac´ Wilen´szczyz´nie juz˙ tylko autonomie˛ w ramach pan´stwa litewskiego, luz´no zwia˛zanego z Polska˛. Ta propozycja z kolei nie została przyje˛ta przez Polaków. Wobec tego Liga uznała sie˛ bezsilna˛ i 21 wrzes´nia 1921 roku wycofała sie˛ z pos´rednictwa78. Członkowie Komisji Kontrolnej Ligi Narodów podróz˙uja˛cy pomie˛dzy Warszawa˛, Wilnem i Kownem stanowili dla bp. Matulewicza z´ródło informacji o sprawach mie˛dzynarodowych. Przewozili tez˙ korespondencje˛ z nuncjuszem Rattim i pomoc materialna˛ Stolicy Apostolskiej dla obszarów dotknie˛tych wojna˛. Po wycofaniu sie˛ z mediacji Ligi Narodów, Polska przeje˛ła inicjatywe˛. 8 stycznia 1922 roku odbyły sie˛ na Litwie S´rodkowej wybory. Wyłoniony w nich Sejm 20 lutego uchwalił wcielenie Wilen´szczyzny 180 75 Sprawa Wilna, „Gazeta Warszawska” 1920 nr 295 z 27 X, s. 4. 76 Stolica, s. 256, list A. Rattiego do J. Matulewicza, 1 XI 1920. 77 Journal, s. 326. 78 P. Łossowski, Konflikt..., dz. cyt., s. 207-211, 220.
RkJQdWJsaXNoZXIy MjI2Mw==