autor pracy o Litwie S´rodkowej – maja˛ca byc´ gabinetem fachowców, okazała sie˛ byc´ juz˙ całkowicie bezbarwna˛ i pozbawiona˛ autorytetu wykonawczynia˛ polityki polskiej na Wilen´szczyz´nie”71. Ostatnim jej prezesem był Aleksander Meysztowicz (21 listopada 1921 – 21 lutego 1922). Nad linia˛ poste˛powania generała Z˙ eligowskiego czuwał człowiek Piłsudskiego Aleksander Prystor, natomiast piecze˛ nad komisja˛ sprawował delegat rza˛du polskiego. Bp Matulewicz nie witał generała Z˙ eligowskiego, którego akcja miała znamiona awanturnictwa, ale zezwolił, aby naste˛pnego dnia po przeje˛ciu przez niego Wilna, w niedziele˛, naboz˙en´stwo dzie˛kczynne „z powodu oswobodzenia Wilna” w obecnos´ci generała odprawił ks. kanonik Karol Lubianiec, a kazanie wygłosił profesor seminarium ks. Stanisław Miłkowski72. Niemniej z władzami Litwy S´rodkowej stosunki utrzymywał. Sytuacja diecezji była rozpaczliwa. Trwały walki pomie˛dzy Litwa˛ S´ rodkowa˛, a Litwa˛ Kowien´ska˛. Bp Matulewicz pisał do nuncjusza Rattiego: „Od czasu mego przybycia do Wilna juz˙ po raz siódmy zmienia sie˛ władza. Obecnie diecezja jest podzielona pomie˛dzy cztery lub pie˛c´ władz: 1. Litwy, 2. Polski, 3. Litwy S´rodkowej, 4. Rosji bolszewickiej i wydaje sie˛ takz˙e 5. Łotwy. Przy tym stanie rzeczy jest jasne, jakie i jak wielkie rodza˛ sie˛ trudnos´ci. Z˙ e ja sam nie jestem jeszcze wygnany ani wtra˛cony do wie˛zienia, przypisuje˛ to miłosierdziu Boz˙emu. Tym wszystkim tak bardzo jestem juz˙ zme˛czony i wyczerpany, z˙e gdyby nie było to wola˛ Boz˙a˛ i Stolicy Apostolskiej, nie zostałbym w Wilnie ani chwili”73. Witold Abramowicz, składaja˛c wizyte˛ bp. Matulewiczowi uprzedził go: „Moz˙e przyjs´c´ czas, gdy poprosimy Wasza˛ Ekscelencje˛ o mediacje˛, o ile be˛da˛ tego wymagały sprawy i okolicznos´ci”74. Gazety informowały nawet, z˙e bp Matulewicz wyraził gotowos´c´ pos´redniczenia pomie˛dzy Wilnem i Kownem i uznał, z˙e porozumienie mie˛dzy nimi jest moz˙li179 71 Z. Krajewski, Geneza i dzieje wewne˛trzne Litwy S´ rodkowej (1920-1922), Lublin 1996, s. 147. 72 Wies´ci z Wilna, „Gazeta Warszawska” 1920, nr 287. 73 Stolica, s. 254, list J. Matulewicza do A. Rattiego, 23 X 1920. 74 Tamz˙e, s. 257, list J. Matulewicza do A. Rattiego, 2 XI 1920.
RkJQdWJsaXNoZXIy MjI2Mw==