10 maja 1919 roku Konstantinas Olšauskis, zasłuz˙ony na polu społecznym i religijnym prałat kowien´ski, wystosował do bp. Matulewicza list otwarty. Na wste˛pie informował, z˙e nowi okupanci zmuszaja˛ obywateli Litwy do prós´b o przyła˛czenie kraju do Polski. Czynia˛ to nawet ksie˛z˙a wilen´scy, jak np. Stanisław Maciejewicz. Tymczasem nie słychac´ głosu biskupa wielen´skiego w obronie mieszkan´ców Litwy, co moz˙e byc´ szkodliwe i dla kraju i dla Kos´cioła. Powołuja˛c sie˛ na przykłady kardynałów: francuskiego L. Amette i belgijskiego D. Merciera wzywał bp. Matulewicza: „przemów głos´no, tak z˙eby cała Litwa i szeroki s´wiat usłyszał Twój głos, bronia˛cy nasza˛ Ojczyzne˛ i Kos´ciół od niewoli, wyjas´nij czwarte przykazanie Boz˙e o miłos´ci rodziców i ojczyzny, zache˛caj mocno ludzi, aby byli prawomys´lnymi obywatelami Niezalez˙nej Litwy, nauczaj bronic´ swoja˛ Ojczyzne˛ Litwe˛ i Kos´ciół od wszystkich przeciwników, wstrzymuj i karaj zdrajców za uz˙ywanie powagi Kos´cioła i ksie˛dza przeciwko niezalez˙nos´ci Ojczyny Litwy”53. 2 lipca 1919 roku wypadała 350. rocznica unii lubelskiej. Polscy federalis´ci chcieli z tej okazji wykorzystac´ autorytet kos´cielny bp. Matulewicza i prosili go o wydanie komunikatu do ksie˛z˙y o unii polsko-litewskiej. Ewa We˛cławska w korespondencji z Wilna z sarkazmem donosiła, z˙e „biskup na to sie˛ nie zgodził, poniewaz˙ nie mógł pochwalic´ flirtu Jadwigi z Jagiełła˛.” A nawet zganił kierownictwo Ligi Robotników Chrzes´cijan´skich, za wysłanie depeszy do Lublina54. Niemniej z tej okazji zaplanowano w katedrze wilen´skiej naboz˙en´stwo, przeciwko czemu zaprotestował w imieniu Komitetu Litewskiego M. Biržiška55. Na Wilen´szczyz´nie Straz˙ Kresowa była po wojsku i administracji cywilnej „trzecia˛ władza˛”. Została załoz˙ona w pierwszych miesia˛cach 1919 roku. Zgodnie ze statutem, miała za „zadanie obrone˛ ziem na kresach Polski połoz˙onych i nierozerwalna˛ całos´c´ z nia˛ stanowia˛cych, w szczególnos´ci zas´ obrone˛ wszystkiego, co jest wyrazem interesów pan´stwowos´ci polskiej i polskiego stanu posiadania, a wie˛c Kos´cioła 175 53 LMAB, F 43, tłumaczenie polskie listu do niezidentyfikowanego czasopisma, zapewne w jezyku litewskim „Słowo Wojskowych”, wychodzacego w Kownie 22 V 1919. 54 E. W[e˛cławska], Listy z Wilna, „Gazeta Warszawska” 1919, nr 188. 55 LCVA, 1672, 2, vol. 16, k. 1, pismo M. Biržiški do bp. Matulewicza, 3 VI 1919.
RkJQdWJsaXNoZXIy MjI2Mw==