rakterze nuncjusza Rattiego: „Dekrety te sa˛ tak niegodziwe, z˙e jez˙eli zostana˛ wprowadzone w z˙ycie, doprowadza˛ na pewno do ruiny Kos´cioła i religii. Ogólnie biora˛c, władze komunistyczne sa˛ całkowicie wrogie wszelkiej religii, a zwłaszcza katolickiej”28. Dekret o reorganizacji szkolnictwa dotykał samego istnienia szkół i dlatego wzbudził z˙ywe emocje w społeczen´stwie katolickim Wilna. Ulegaja˛c presji społecznej, dotychczasowy komisarz os´wiaty Vaclovas Biržiška nie odwaz˙ył sie˛ go wydac´. Uczynił to dopiero jego naste˛pca Julian Leszczyn´ski29. Dekret z 24 marca 1919 roku ukazał sie˛ w czasopis´mie „Młot” (nr 79). Znosił szkoły prywatne, duchownym zakazywał nauczania, głosił, z˙e nauczanie religii jest rzecza˛ prywatna˛ rodziców i z˙e nie maja˛ oni prawa zmuszac´ do tego dzieci30. Przed kierownictwem szkół stana˛ł dylemat: jez˙eli zastosuja˛ sie˛ do zarza˛dzen´ władz, to moga˛ przeciwko temu wysta˛pic´ ksie˛z˙a i rodzice katoliccy. Jez˙eli natomiast nie uczynia˛ tego, nie otrzymaja˛ od rza˛du z˙adnej zapomogi, a nawet moga˛ stracic´ budynki i ich uposaz˙enie. Czy wobec tego nie nalez˙ałoby trzymac´ sie˛ dekretu, a religii uczyc´ gdzies´ w pomieszczeniach prywatnych? O rade˛ w tych sprawach zwrócił sie˛ do bp. Matulewicza adwokat Tadeusz Wróblewski, a po nim z podobnymi problemami dyrektor I Polskiego Gimnazjum Me˛skiego Stanisław Kos´ciałkowski31. przedstawiciele Polskiego Komitetu Edukacyjnego: Witold We˛cławski i Kazimierz Dmochowski32, oraz ksie˛z˙a prefekci, zarówno Polacy jak i Litwini33. Bp Matulewicz odpowiedział tak, jak powinien odpowiedziec´ pasterz Kos´cioła: 1. Rodzice katoliccy maja˛ prawo i obowia˛zek z˙a˛dac´, aby ich dzieci uczyły sie˛ i wychowywały po katolicku. 2. Rodzice sa˛ zobowia˛zani stanowczo przeciwstawic´ sie˛ próbom usuwania religii ze szkół. 3. Nauczyciele katoliccy powinni przynajmniej os´wiadczyc´, z˙e ze wzgle˛du na społeczen´stwo, na robotników i ich dzieci oraz na samowychowanie religia powinna pozostac´ w szkole. 4. Jes´li jednak bol169 28 Stolica, s. 118, list z 16 IV 1919. 29 Journal, s. 183, 247. 30 B. Waligóra , Walka o Wilno..., dz. cyt., s. 234-235. 31 Journal, s. 181. 32 Journal, s. 242. 33 Journal, s. 182-183, 244-245.
RkJQdWJsaXNoZXIy MjI2Mw==