Widziałem, z˙e tak Litwini jak i Polacy cia˛gna˛ na swoja˛ strone˛, nie zwracaja˛c uwagi na sprawy Kos´cioła”2. 27 grudnia 1918 roku złoz˙ył wizyte˛ Biskupowi Stefan Mickiewicz, zwolennik Piłsudskiego, przysłany z Warszawy i powiadomił go, z˙e Polacy postanowili zaja˛c´ Litwe˛, lecz zostawia˛ jej swobode˛ samookres´lenia oraz, z˙e zagwarantuja˛ wolnos´c´ dla Kos´cioła i mniejszos´ci narodowych. Biskup mu powiedział, z˙e nie zajmuje sie˛ polityka˛, ale gdy pojawia˛ sie˛ z˙ołnierze polscy, wraz ze swoimi ksie˛z˙mi be˛dzie sie˛ troszczył o ich zbawienie tak samo jak i o zbawienie innych ludzi. A poza tym ze swego obowia˛zku nawołuje wszystkich do jednos´ci, miłos´ci i braterstwa. Dwa dni póz´niej Juozas Purickis w imieniu poselstwa litewskiego w Berlinie nadesłał telegram, prosza˛c Biskupa, aby ogłosił, z˙e Niemcy nie oddadza˛ Wilna ani bolszewikom, ani Polakom oraz z˙e Taryba otrzymała poz˙yczke˛ i be˛- dzie uznana przez Entente˛. Biskup przekazał telegram władzom litewskim3. Wobec decyzji opuszczenia miasta przez Niemców polski generał Władysław Wejtko 1 stycznia 1919 roku zdecydował sie˛ na wysta˛pienie zbrojne. W okolicach Wilna Polacy starli sie˛ z Armia˛ Czerwona˛. W samym mies´cie stoczyli ostra˛ walke˛ z bolszewikami i z wojskiem niemieckim. Dzie˛ki pomocy społeczen´stwa po paru dniach Wilno znalazło sie˛ w re˛kach polskich4. W czasie walk bp Matulewicz spotkał sie˛ z róz˙- nymi inicjatywami ze strony duchowien´stwa. Przybył do niego zakonnik ze Zgromadzenia Braci Dolorystów z zapytaniem, czy bracia moga˛ wspomóc zbrojnie walcza˛cych. Biskup odpowiedział, z˙e w z˙adnym wypadku nie powinni wste˛powac´ do wojska, gdyz˙ sprzeciwia sie˛ to powołaniu zakonnemu i prawu kanonicznemu. Moga˛ jedynie obsługiwac´ rannych. Z kolei proboszcz kos´cioła połoz˙onego w pobliz˙u bronia˛cego sie˛ os´rodka Rady Robotniczo-Z˙ołnierskiej przy ulicy Wroniej pytał, czy moz˙e pozwolic´, aby z wiez˙y kos´cioła ostrzeliwano komunistów. Biskup zabronił tego, argumentuja˛c, z˙e „nie wolno [...] uz˙ywac´ domu Boz˙ego do celów wojennych”5. Generał Wejtko przysłał ksie˛dza, aby Biskup 161 2 Journal, s. 163. 3 Journal, s. 164. 4 P. Łossowski, Konflikt polsko-litewski 1918-1920, Warszawa 1996, s. 32-33. 5 Journal, s. 169.
RkJQdWJsaXNoZXIy MjI2Mw==