czym sie˛ opowiada takz˙e Eberhard, byli to Polacy. Natomiast uczeni litewscy, przynajmniej na Wilen´szczyz´nie centralnej, uwaz˙aja˛ ich za Białorusinów o rodowodzie litewskim, a białoruscy – po prostu za Białorusinów8. Władze polskie „uwaz˙ały wszystkich katolików za Polaków” co było wygodne w obchodzniu przepisów o prawach mniejszos´ci narodowych zarówno w Konstytucji polskiej9 jak i w traktacie wersalskim10 . W 1839 car Mikołaj I zlikwidował Kos´ciół unicki na Białorusi, wcielaja˛c go do Kos´cioła prawosławnego11. Pewna liczba katolików wschodnich, z˙eby zachowac´ wiare˛ katolicka˛ przeszła po 1905 roku na obrza˛dek łacin´ski. Kos´ciół łacin´ski, bronia˛c swoich wyznawców przed prawosławiem i rusyfikacja˛, w duszpasterstwie posługiwał sie˛ je˛zykiem polskim. W umysłach niewykształconej ludnos´ci białoruskiej wykształciła sie˛ fałszywa s´wiadomos´c´, z˙e je˛zyk polski nalez˙y do istoty ich wyznania, z˙e sa˛ wyznawcami „polskiej wiary”, w odróz˙nieniu od prawosławia – „ruskiej wiary”. W ten sposób Kos´ciół przyczynił sie˛ do ich polonizacji. Polski etnograf Marian S´wiechowski w 1917 roku zaproponował nazywanie ich „Białopolakami”12. Dla biskupa diecezji zasadnicze znaczenie miała nie przynalez˙nos´c´ narodowa, ale je˛zyk, który jest kluczem do duszy. Te trzy narodowos´ci, które przez wieki z˙yły w jednej Rzeczypospolitej, tworza˛c wspólna˛ diecezje˛, a bardzo cze˛sto wspólne parafie, od kon´ca XIX wieku zacze˛ły sie˛ dzielic´. Litwini i Polacy pod koniec pierwszej wojny s´wiatowej sie˛gne˛li po własne pan´stwa narodowe, w ostrej walce rywalizuja˛c o stolice˛ diecezji – Wilno. Zarówno jedna, jak i druga strona usiłowały pozyskac´ Białorusinów. Sa˛siednie mocarstwa: Niemcy i Rosja, z zaistniałej sytuacji takz˙e starały sie˛ wycia˛gna˛c´ korzys´ci dla siebie. W tej walce usiłowano posłuz˙yc´ sie˛ równiez˙ biskupem wilen´skim. 137 8 P. Eberhard, Przemiany narodowos´ciowe na Litwie, dz. cyt., s. 47-48. 9 Z. Szybieka, Historia Białorusi 1795-2000, przełoz˙ył H. Łaszkiewicz, Lublin 2002, s. 284. 10 Dokumenty z dziejów polskiej polityki zagranicznej 1918-1939, t. I 1918-1932, przedmowa T. Je˛druszczaka, pod red. T. Je˛druszczaka i M. Nowak-Kiełbikowej, Warszawa 1989, s. 71- -78, w szczególnos´ci artykuł 7. 11 H. Dyla˛gowa, Dzieje Unii Brzeskiej, Warszawa, Olsztyn 1996, s. 89. 12 Cyt. za: P. Eberhard, Przemiany narodowos´ciowe na Białorusi, Warszawa 1994, s. 38.
RkJQdWJsaXNoZXIy MjI2Mw==