Pisma-zebrane-Papczynski.indb

zwiastun królowej sztuk 90 Trapezuntiusa 13 , Caussinusa, [Cypriana] Soareza, Lauxminusa. Kupis wylicza także m.in . Radaua, Kojałowicza, być może tak- że Sarbiewskiego, którego wszak sam Papczyński cytuje w PRA jako „sarmackiego poetę”. Jak ceniony był PRA, wskazuje choć- by fakt trzykrotnego wznawiania go w ciągu kilku lat oraz to, iż przynajmniej do XIX wieku uczyli się z niego retoryki nowicju- sze pijarscy pierwszego i drugiego roku; wspomina o nim także Stanisław Konarski 14 . Warto jednak odnotować, że chociaż jest to podręcznik retoryki, Papczyński uwzględnia w nim bieżącą sytuację Rzeczypospolitej XVII wieku i dąży do wpływania na bieg wydarzeń poprzez kształtowanie umysłów studentów. Dzię- ki temu, pomimo – jak się może niekiedy wydawać – uciążliwych form retorycznych, można odkryć osobiste poglądy Autora od- noszące się do wielu zagadnień życia społecznego, politycznego czy religijnego tego czasu. Z pewnością niektóre z nich są dziś nieco przestarzałe lub przesadnie moralizatorskie, jak choćby „Schematy dowodzenia przeciw tancerzom”. Inne, pogłębione refleksją teologiczną (np. „Wyjaśnienie znaczenia słowa amen ”, „Pochwała Bogarodzicy Dziewicy Maryi”) lub też zawierające trzeźwą ocenę sytuacji społeczno-politycznej Rzeczypospolitej XVII wieku (zwłaszcza: „Uzasadnienie [złotej] wolności polskiej” i „Podważenie [złotej] wolności polskiej”), warte są bliższej uwa- gi. Przemyślenia tam zawarte wydają się być ciągle aktualne i bli- skie również współczesnemu człowiekowi. Wypada tu jeszcze dodać kilka uwag na temat samego prze- kładu PRA. Układ przetłumaczonego tekstu nieco odbiega od łacińskiego oryginału. Dla większej przejrzystości i czytelności tego XVII-wiecznego dzieła wydało się konieczne wprowadze- nie pewnych zmian zgodnych z normami współczesnego edy- torstwa i czytelnictwa. I tak, zawsze z wielką dbałością o zacho- wanie intencji Autora i przekazywanych przezeń treści, w wielu 13 Tj. Jerzego z Trapezuntu, renesansowego retora, filologa, wydawcy m.in. pism Cycerona, autora Rhetorica. Libri V . 14 Por. A. Pitala Sch.P., Pijarskie zakłady kształcenia nauczycieli w dawnej Pol- sce – profesoria , w: Wkład pijarów do nauki i kultury w Polsce XVII – XIX wieku , red. I. Stasiewicz-Jasiukowa, Warszawa – Kraków 1993, s. 395.