Pisma-zebrane-Papczynski.indb

zwiastun królowej sztuk 322 rozdział viii Figury słowne Figura (gr. schēma ) to szczególna struktura językowa ( quaedam conformatio orationis ), daleka od języka potocznego i przede wszystkim powszechnie używanego ( remota a communi et pri- mum se offerente sermone ) 358 . Różni się od tropu tym, że trop składa się wyłącznie z wyrazów w znaczeniu przenośnym ( in translatis verbis ), podczas gdy figura składa się z wyrazów za- równo w znaczeniu właściwym, jak i z wyrazów w znaczeniu przenośnym. Są dwa rodzaje figur: a. figury słowne ( in verbis ), b. figury zdaniowe, figury myśli ( in sententiis ). Różnią się one między sobą tym, że podczas gdy figury słowne przestają istnieć wraz ze zmianą słów, to figury zdaniowe utrzy- mują się, choć mówca używa zupełnie innego słowa. O figurach zdań będzie mowa w następnym, dziewiątym roz- dziale. Obecnie zajmiemy się figurami słów. 2. Figura słowna składa się z pewnych wyrażeń ( dictio ), po których usunięciu sama przestaje istnieć. Na przykład: grzech pozbawia człowieka łaski Bożej; grzech ściąga za sobą śmierć duszy; grzech zamyka przed duszą wrota niebios; grzech w koń- cu strąca człowieka w czeluści piekielne ( ad Stygium baratrum ) zarówno swym brzemieniem, jak i nieprawością. To wyrażenie, umieszczone na początku poszczególnych członów ( membra ) i najmniejszych części zdania ( incisa ), tworzy figurę. Gdyby to powtarzane wyrażenie (grzech) pojawiło się tylko raz na począt- ku pierwszego członu, a zostałoby usunięte z pozostałych czło- nów, nie byłoby już figury, bo po usunięciu tego wyrażenia prze- stałaby istnieć figura, którą tworzy to wyrażenie. 3. Figury słów są trojakiego rodzaju: a. takich, które powstają przez dodanie ( per adiectionem ) ja- kiegoś słowa (lub słów), jest dziewięć: 358 Figura wzmacnia obrazowość i ekspresyjność języka. Różnica pomiędzy figurą a tropem Figura słowna Figury słów trojakiego rodzaju