Pisma-zebrane-Papczynski.indb

319 cz : ogólny i właciwy kunszt kadej mowy Mną, na przykład, chudziną, wyzwoleńca synem” 343 . Szyderstwo przejawia się raczej w geście niż w słowach, a wy- rażamy je wtedy, gdy kręcąc nosem, czujemy do czegoś odrazę. d. diazyrm ( diasyrmus , gr. diasyrmós ‘wyśmianie kogoś, wzgar- dzenie kimś’, ‘wykpiwanie kogoś’) to trop, w którym wykpiwając to, co twierdzi przeciwnik, odpieramy ( dissolvimus ) jego argu- menty. Cyceron tak mówi: „Ty dbasz o to, aby twoi klienci nie zo- stali wprowadzeni w błąd, a on o to, aby nie padły miasta czy warownie” 344 . e. charientyzm ( charientismus , gr. charientismós 345 ) to trop, w którym sprawy przykre dla słuchaczy łagodzimy żartobliwymi słowami. Terencjusz powiada: „Proszę o przymilne słowa...” Tropu tego używają najczęściej na dworach panujących, gdzie panuje pewna swoboda bycia, rzadziej natomiast używają go mówcy, którzy cenią sobie skromność i miłość bliźniego, chyba że używają go jak dobrego i potulnego zajączka 346 . 12. Peryfraza ( periphrasis , gr. periphrasis ‘omówienie’, łac. cir- cuitio ‘wykręt w mowie, opisanie, omówienie’) to trop, w którym za pomocą wielu słów wyjaśnia się to, co można by wyrazić jed- nym słowem lub kilkoma słowami. Cyceron krótką wypowiedź z trzech słów: „Bogaty prywatny 347 pyszni się” 348 rozwija efektownie w następujące zdanie złożone 343 Horacy, Satyra I 6, 5-6, w: Horacy, Poezje. Pieśni – jamby – satyry – listy , tłum. J. Czubek, Warszawa 1924. To ten tekst Horacego miał na myśli o. Pap- czyński, ale przypisał go Persjuszowi na zasadzie podobieństwa obu tekstów. Sękowski tak to tłumaczy: „Z szarych ludzi nie szydzisz jak inni, nikczemnie; / Nie drwisz i z wyzwoleńca syna – to jest ze mnie” (w: Trzej satyrycy rzymscy , dz. cyt.). 344 Cyceron, Pro L. Murena 10, 22. 345 Żartowanie, dowcipkowanie z posmakiem ironii, po łacinie faceta cavilla- tio : żartobliwe przekomarzanie się. 346 Lepus, -oris ‘zając, zajączek’, jak w języku polskim „króliczek” o ukochanej osobie. 347 Scil. człowiek; tu tyle, co „nie piastujący żadnych urzędów”. 348 „Pyszni się” to jedna forma czasownika zwrotnego. diazyrm charientyzm Peryfraza wielce przy- czynia się do upiększenia mowy