Pisma-zebrane-Papczynski.indb

zwiastun królowej sztuk 318 Można rozróżnić pięć gatunków ironii: a. sarkazm (gr. sarkadzo ‘szarpać’ 337 ) to przesycone nienawiś- cią wyszydzanie kogoś albo żartobliwe powiedzenie przesycone goryczą. Wergiliusz tak pisze: „Hej, Trojańczyku, tu leżąc, wymierzaj pola Italii 338 , Które pragnąłeś zdobywać!” 339 . b. asteizm ( asteismus , gr. asteïsmós ‘dowcip’), po łacinie urba- nitas „dobre, dowcipne zachowanie, dobre maniery, żart, humor, wolny od wiejskiego prostactwa” 340 . Wergiliusz tak pisze: „Kto się Bawiuszem nie brzydzi, niech lubi, Mewiuszu, i twoje Pieśni” 341 . c. Mikteryzm ( mycterismus , gr. myktērismós ‘szyderstwo, drwi- ny, naśmiewanie się’) to udawane, obłudne wprawdzie, ale i nie skrywane szyderstwo, co Persjusz nazywa „kręceniem nosa”: „Lud się śmieje, a silna młodzież aż się słania Od śmiechu, a i nosem też kręci po trosze” 342 . a Horacy, nazywa „zadzieraniem nosa”, „kręceniem nosa na coś’’: „Nie pomiatasz ( naso suspendis adunco ), dlatego, Mecena- sie, gminem: 337 Jest to przykład onomatopei. Por. sark/šarp, oboczność k/p jak w quinque/ pente, insece/ennepe itd. – ‘gryźć, kąsać, mówić złośliwie’. 338 W oryg.: Hesperii. 339 Wergiliusz, Eneida XII 359-360, (tłum. I. Wieniewski, w. 358-359), dz. cyt. 340 Często ironiczne obniżanie własnej wartości, upozorowana skromność, jak w znanym powiedzeniu łacińskim: modestia mea nota est omnibus homini- bus (‘skromność moja znana jest wszystkim ludziom’), tzn. staramy się być tak skromni, aby wszyscy się o tym dowiedzieli. 341 Wergiliusz, Ekloga III 90, (tłum. Z. Abramowiczówna), w: Wergiliusz, Bu- koliki i Georgiki , dz. cyt. Bawiusz i Mewiusz to dwaj poeci niskiego lotu z czasów Wergiliusza. A oto dalsze przykłady: Twoje utwory sceniczne będą wystawione, kiedy już słuch zaginie po dramatach Szekspira. Ale nie wcześniej! Kogo dzi- wi niska inteligencja gwiazdeczek filmowych, ten daje dowód, że nie rozmawiał jeszcze z baletmistrzem. 342 Persjusz, Satyra III 86-87, (tłum. J. Sękowski), w: Trzej satyrycy rzymscy, dz. cyt. Pięć gatun- ków ironii: sarkazm asteizm mikteryzm